Cam
Cam  là một loại quả của nhiều loài cây có múi khác nhau thuộc họ Cửu lý hương (Rutacea)) (xem danh sách các loài thực vật được gọi là cam);  nó chủ yếu đề cập đến Citrus × sinensis, mà còn được gọi là cam ngọt, để phân biệt với Citrus × aurantium có liên quan, được gọi là cam chua. Cam ngọt sinh sản vô tính (apomixis thông qua phôi nucellar); giống cam ngọt phát sinh do đột biến.

Cam là trái lai từ quả chanh và quả bưởi. Bộ gen lục lạp, và do đó là dòng ngoại, là bộ gen của bưởi. Quả cam ngọt đã có trình tự bộ gen đầy đủ.

Cam có nguồn gốc ở một khu vực bao gồm Nam Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ và Myanmar, và người ta nhắc đến cam ngọt sớm nhất trong văn học Trung Quốc vào năm 314 trước Công nguyên. , cây cam được coi là cây ăn quả được trồng nhiều nhất trên thế giới. Cây cam được trồng rộng rãi ở các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới để cho quả ngọt. Quả của cây cam có thể ăn tươi hoặc chế biến lấy nước cốt hoặc vỏ thơm. , cam ngọt chiếm khoảng 70% sản lượng cam quýt.

Nguyên gốc từ 
Từ "Cam" có nguồn gốc từ Tiếng Tamil  () hoặc Tiếng Dravidian cổ điển. Từ này sau đó nhập vào Tiếng Phạn  ( hoặc ), có nghĩa là 'cây cam'. Từ Phạn lan truyền đến Ngôn ngữ châu Âu qua Tiếng Ba Tư  () và từ Ả Rập  ().

Từ "cam" nhập vào tiếng Anh trung đại vào thế kỷ 14 qua Tiếng Pháp Cổ  (trong cụm từ ). Từ Pháp này, lần lượt, có nguồn gốc từ Tiếng Provençal cổ , dựa trên từ Ả Rập. Ở một số ngôn ngữ, chữ "n" đầu tiên bị bỏ đi vì có thể bị nhầm là một phần của một mạo từ không xác định kết thúc bằng âm thanh "n". Trong tiếng Pháp, ví dụ,  có thể đã được nghe là . Sự thay đổi ngôn ngữ này được gọi là mất điểm nối. Màu cam được đặt tên theo quả cam, và từ "cam" để chỉ màu sắc được ghi nhận đầu tiên trong tiếng Anh vào năm 1512.

Trồng trọt và sử dụng 
Trồng cam là một hình thức thương mại quan trọng và là một phần đáng kể trong nền kinh tế Hoa Kỳ (tiểu bang Florida và California), hầu hết các nước Địa Trung Hải, Brasil, México, Pakistan, Trung Quốc, Ấn Độ, Iran, Ai Cập, và Thổ Nhĩ Kỳ và đóng góp một phần nhỏ hơn trong nền kinh tế của Tây Ban Nha, Cộng hòa Nam Phi và Hy Lạp.

Sản xuất trên thể giới 
Lượng sản xuất cam tính theo tấn (trong năm 2004) được xếp hạng như sau (theo FAOSTAT):
 Brasil 18.256.500
 Hoa Kỳ 11.729.900
 México 3.969.810
 Ấn Độ 3.100.000
 Tây Ban Nha 2.883.400
 Ý 2.064.099
 Trung Quốc 1.977.575
 Iran 1.900.000
 Ai Cập 1.750.000
 Thổ Nhĩ Kỳ 1.280.000

Giữa 1974 và 2004 lượng sản xuất của cam đã gia tăng 99,8%.

Lượng sản xuất (tấn):
 1974 31.428.199
 1984 38.979.349
 1994 54.733.848
 2004 62.814.424
Năm 2019, 79 triệu tấn cam đã được trồng trên toàn thế giới, trong đó Brasil sản xuất 22% tổng số, tiếp theo là Trung Quốc và Ấn Độ. Trong năm 2021, sản xuất cam trên toàn cầu đạt 76 triệu tấn, do Brazil dẫn đầu với 21% tổng sản lượng, tiếp theo là Ấn Độ, Trung Quốc, Mexico và Hoa Kỳ là các nhà sản xuất chính khác (bảng).

Tại Hoa Kỳ, vùng trồng cam chủ yếu nằm ở Florida, California và Texas. Hầu hết sản phẩm cam của California được bán làm trái cây tươi, trong khi cam Florida thường được sử dụng cho sản phẩm nước ép. Vùng Indian River của Florida nổi tiếng với chất lượng cao của nước ép cam, thường được bán tươi tại Hoa Kỳ và thường được pha trộn với nước ép sản xuất ở các vùng khác vì cây ở Indian River cho ra cam ngọt đường rất ngon, nhưng số lượng không nhiều.

Nước cam được giao dịch quốc tế dưới dạng nước cam đông lạnh tập trung để giảm thiểu khối lượng sử dụng, từ đó giảm chi phí lưu trữ và vận chuyển.

Nước cam và các sản phẩm khác từ cam 
Cam được trồng rộng rãi ở những nơi có khí hậu ấm áp, và vị cam có thể biến đổi từ ngọt đến chua. Cam thường lột vỏ và ăn lúc còn tươi, hay vắt lấy nước. Vỏ cam dày, có vị đắng, thường bị vứt đi nhưng có thể chế biến thành thức ăn cho súc vật bằng cách rút nước bằng sức ép và hơi nóng. Nó cũng được dùng làm gia vị hay đồ trang trí trong một số món ăn. Lớp ngoài cùng của vỏ có thể được dùng làm "zest" để thêm hương vị cam vào thức ăn. Phần trắng của vỏ cam là một nguồn pectin.

Sản phẩm làm từ cam gồm có:
 Nước cam, Brazil là nước sản xuất nước cam nhiều nhất thế giới, sau đó là Florida, Hoa Kỳ.
 Dầu cam, được chế biến bằng cách ép vỏ. Nó được dùng làm gia vị trong thực phẩm và làm hương vị trong nước hoa. Dầu cam có khoảng 90% d-Limonene, một dung môi dùng trong nhiều hóa chất dùng trong gia đình, cùng với dầu chanh dùng để làm chất tẩy dầu mỡ và tẩy rửa nói chung. Chất tẩy rửa từ tinh chất cam hiệu quả, thân thiện với môi trường, và ít độc hại hơn sản phẩm cất từ dầu mỏ, đồng thời có mùi dễ chịu hơn.

Thành phần

Giá trị dinh dưỡng 

Thịt cam chứa 87% nước, 12% hydrat cacbon, 1% protein, và có ít chất béo (xem bảng). Với lượng tham khảo 100 gram, thịt cam cung cấp 47 calo, và là nguồn giàu vitamin C, cung cấp 64% của giá trị dinh dưỡng hằng ngày. Không có vi chất vi lượng nào có mặt ở mức độ đáng kể (xem bảng).

Hợp chất thực vật 
Cam chứa nhiều phytochemical đa dạng, bao gồm carotenoid (beta-carotene, lutein và beta-cryptoxanthin), flavonoid (ví dụ như naringenin) và nhiều hợp chất hữu cơ bay hơi tạo ra mùi hương cam, bao gồm các aldehit, este, terpen, rượu, và keton.

Nước cam chỉ chứa khoảng một phần năm lượng axit citric so với nước cam chanh hoặc nước cam chanh và chanh dây (có khoảng 47 g/L).

Ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài 

 Nutrition data for raw oranges
 Vỏ cam nướng chữa ho cho bà bầu

S
Quả
Nông nghiệp nhiệt đới