Trường ca Sông Lô
Trường ca Sông Lô được nhạc sĩ Văn Cao viết sau chiến thắng sông Lô năm 1947. Đây là bản trường ca được nhiều người đánh giá là một đỉnh cao ghi dấu sự trưởng thành của nền tân nhạc non trẻ của Việt Nam ở thời điểm tiếp thu một các sáng tạo âm nhạc Tây phương và giữ gìn truyền thống âm nhạc Việt Nam.

Hoàn cảnh ra đời

Tháng 10 năm 1947, Văn Cao được cử lên Việt Bắc tham gia kháng chiến chống Pháp. Đúng lúc đó quân Pháp nhảy dù xuống Bắc Kạn, tấn công Việt Bắc. Trên đường đi kháng chiến, Văn Cao qua Phú Thọ, rồi men theo dọc bờ sông Lô để tìm đường lên Chiến khu Việt Bắc.

Ngày 24 tháng 10 năm 1947, bộ đội pháo binh của Quân đội Nhân dân Việt Nam, đã chiến thắng trận Đoan Hùng trên sông Lô: bắn cháy 2 tàu chiến và bắn hỏng 2 chiếc tàu chiến khác của Pháp, tiêu diệt hàng trăm lính Pháp, cắt đứt hoàn toàn tuyến vận tải thủy theo đường sông Lô của Pháp. Buộc Pháp phải tiếp tế cho cánh quân của họ ở Tuyên Quang bằng đường không (thả dù) và phải cho quân rút lui khỏi Việt Bắc. Khi thua trận phải rút chạy quân Pháp đã cướp bóc, tàn phá và đốt trụi các làng xóm dọc hai bờ sông Lô.

Quân Pháp vừa rút đi thì cũng là lúc Văn Cao đi ngược dòng Lô giang, trên đường đi ông đã tận mắt thấy các cảnh: xóm làng bị đốt trụi "nền nhà trơ than xám", cảnh "thây giặc trôi trở về ngập bờ", cảnh dân đôi bờ hân hoan chiến thắng, bắt tay vào dựng lại xóm làng, cảnh "đoàn quân thời chinh chiến" trên đường chiến thắng trở về chiến khu, cảnh dòng sông bao la hùng vĩ, chảy về xuôi.

Khi lên tới chiến khu, Văn Cao đã tìm gặp người sĩ quan pháo binh Doãn Tuế, vừa tham gia chỉ huy các trận đánh: Khoan Bộ (tại hai xã Phương Khoan (Lập Thạch) và Bình Bộ (Phù Ninh)), Đoan Hùng (tại xã Chí Đám (Đoan Hùng)) và Khe Lau (Yên Sơn, Tuyên Quang) trong chuỗi chiến thắng sông Lô, để nghe kể lại diễn biến trận đánh. Doãn Tuế đã dẫn Văn Cao đi dọc bờ sông nơi chiến trường vừa im tiếng pháo, và qua lời kể của Doãn Tuế cảm hứng cho giai điệu bản trường ca ra đời. Trường ca sông Lô được Văn Cao sáng tác rất nhanh và đăng báo Văn nghệ số tháng 3 năm 1948.

Đánh giá và ảnh hưởng
 Nhạc sĩ Phạm Duy có nói về Trường ca Sông Lô trong hồi ký của mình:
Bài Trường ca Sông Lô của Văn Cao là một tác phẩm vĩ đại. Thằng bạn này vẫn là một kẻ khai phá. Nó là cha đẻ của loại trường ca. Về hình thức, bài của nó chẳng thua gì bất cứ một tuyệt phẩm nào của loại nhạc cổ điển Tây Phương. Nét nhạc của trường ca rất mạnh khỏe, rất tươi sáng. Nhịp điệu vô cùng phong phú với những chuyển đoạn rất tài tình. Bài này đánh dấu sự trưởng thành của Tân nhạc...
Phạm Duy cho rằng: "Trường ca sông Lô phải là đỉnh cao nhất của nhạc kháng chiến nói riêng, của tân nhạc Việt Nam nói chung"''.

 Giai điệu của ca khúc này đã cuốn hút nhiều nhạc sĩ, ca sĩ Việt Nam biểu diễn và chuyển thể cho nhạc cụ: 
 Hòa tấu cho dàn nhạc giao hưởng (Đỗ Hồng Quân chỉ huy); co
 Đơn ca như Quang Thọ, Lê Dung, Trọng Tấn, Ánh Tuyết, v.v;
 Độc tấu guitar như Văn Vượng, Nguyễn Văn Phúc;
 Độc tấu phong cầm của PGS.NSƯT. Nguyễn Xuân Tứ.

Xem thêm
Văn Cao
Sông Lô

Chú thích

Liên kết ngoài 
 Về "Trường ca sông Lô" của Hội nhạc sĩ Việt Nam: https://hoinhacsi.vn/khi-nhac/truong-ca-song-lo
 Quang Thọ biểu diễn "Sông Lô" cùng dàn nhạc giao hưởng và múa phụ họa: https://www.youtube.com/watch?v=PtrG6v5XQ7A
 Trần Ngọc Lan đơn ca "Sông Lô": https://www.youtube.com/watch?v=I--XqVN6yJA
 Trọng Tấn đơn ca có hợp ca phụ họa: https://www.youtube.com/watch?v=JhRyrW-dAwk
 Văn Vượng độc tấu "Sông Lô" bằng guitar: https://www.youtube.com/watch?v=q0Q2NFToFQo
Văn học quê nhà - Văn Cao hào hùng và Văn Cao lãng mạn;
Văn Cao-nhạc sĩ của những người lính

Nhạc Văn Cao
Trường ca (âm nhạc)
Ca khúc nhạc đỏ
Bài hát tiếng Việt