Giải Nobel Kinh tế
Giải Nobel kinh tế, tên chính thức là Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel (tiếng Thụy Điển: Sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne) là giải thưởng dành cho những nhân vật có đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực kinh tế học. Giải này được thừa nhận rộng rãi là giải thưởng danh giá nhất trong ngành khoa học này.

Mặc dù không phải là một trong năm giải Nobel được thiết lập bởi di chúc của Alfred Nobel vào năm 1895, nhưng giải thưởng này thường được gọi là Giải Nobel Kinh tế, và được quản lý và đề cập cùng với các giải Nobel bởi Quỹ Nobel. Người đoạt giải Nobel Kinh tế được lựa chọn theo cách tương tự, được công bố cùng với những người nhận giải Nobel và nhận giải thưởng tại Lễ trao giải Nobel.

Giải thưởng được thành lập vào năm 1968 bởi Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Sveriges Riksbank) nhân kỷ niệm 300 năm thành lập ngân hàng. Người đoạt giải Nobel Kinh tế được lựa chọn bởi Học viện Khoa học Hoàng gia Thụy Điển. Giải thưởng được trao lần đầu tiên vào năm 1969 cho nhà kinh tế học người Hà Lan Jan Tinbergen và nhà kinh tế học người Na Uy Ragnar Frisch "vì đã phát triển và áp dụng các mô hình động để phân tích các quá trình kinh tế".

Khái quát 
Giải Nobel kinh tế không phải là một trong năm giải Nobel đặt ra theo nguyện vọng của Alfred Nobel năm 1895. Giải này, như tên gọi chính thức của nó thể hiện, là giải thưởng do Ngân hàng Thụy Điển đặt ra và tài trợ bắt đầu từ năm 1968 để kỷ niệm 300 năm thành lập ngân hàng và cũng để tưởng niệm Nobel. Giống như những người đoạt giải Nobel trong khoa học hóa học và vật lý, những người đoạt giải Nobel kinh tế là do Viện hàn lâm khoa học hoàng gia Thụy Điển bầu chọn. Những người đoạt giải Nobel kinh tế đầu tiên là nhà kinh tế học người Hà Lan Jan Tinbergen và người Na Uy Ragnar Frisch vào năm 1969 "do đã phát triển và ứng dụng các mô hình động và phân tích các tiến trình kinh tế".

Tài chính 
Tiền thưởng kèm theo Giải Nobel kinh tế cùng các khoản chi phí liên quan do Ngân hàng Thụy Điển tài trợ vào Quỹ Nobel. Từ năm 2001, tiền thưởng kèm theo giải là 10 triệu krona (vào khoảng 1,6 triệu dollar Mỹ tại thời điểm tháng 1 năm 2008), ngang với số tiền thưởng kèm theo của các giải Nobel khác. Từ năm 2006, Ngân hàng Thụy Điển mỗi năm tài trợ cho Quỹ Nobel 6,5 triệu krona (khoảng 1 triệu dollar tại thời điểm tháng 1 năm 2008) để chi cho các việc hành chính liên quan tới giải và 1 triệu krona nữa (đến cuối năm 2008) để đưa thông tin về giải lên bảo tàng Internet của Quỹ.

Danh sách các giải thưởng Nobel Kinh tế

Tranh cãi và chỉ trích 
Một số nhà phê bình cho rằng uy tín của Giải thưởng Kinh tế một phần bắt nguồn từ sự liên kết của nó với các giải Nobel, một sự liên kết thường gây ra tranh cãi. Trong số đó có luật sư nhân quyền người Thụy Điển Peter Nobel, một chắt họ của Ludvig Nobel. Nobel cáo buộc cơ quan trao giải đã sử dụng sai tên họ của gia đình ông, và nói rằng không thành viên nào trong gia đình Nobel từng có ý định thành lập giải thưởng kinh tế. Ông giải thích rằng "Nobel khinh bỉ những người quan tâm đến lợi nhuận hơn là hạnh phúc của xã hội", nói rằng "Không có gì cho thấy ông ấy muốn có một giải thưởng như vậy", và sự liên kết với các giải Nobel là "một chiêu bài PR của các nhà kinh tế để cải thiện danh tiếng của họ".

Theo Samuel Brittan của Financial Times, cả cựu Bộ trưởng Tài chính Thụy Điển (Kjell-Olof Feldt) và cựu Bộ trưởng Thương mại Thụy Điển (Gunnar Myrdal) đều muốn giải thưởng bị bãi bỏ, nói rằng, "Myrdal không mấy lịch sự khi muốn bãi bỏ giải thưởng vì nó đã được trao cho những người phản động như Hayek (và sau đó là Milton Friedman)." Liên quan đến điều này, người ta đã lưu ý rằng một số thành viên của ủy ban trao giải đã được liên kết với Hiệp hội Mont Pelerin.

Trong bài phát biểu tại tiệc tối trao giải Nobel năm 1974, Friedrich Hayek đã tuyên bố rằng nếu được tham vấn về việc thành lập giải Nobel Kinh tế, ông sẽ "quyết định phản đối nó" chủ yếu là vì, "Giải thưởng Nobel trao cho một cá nhân một uy quyền mà trong kinh tế học không ai nên sở hữu. ... Điều này không quan trọng trong các ngành khoa học tự nhiên. Ở đây, ảnh hưởng của một cá nhân chủ yếu là ảnh hưởng đến các chuyên gia đồng nghiệp của mình; và họ sẽ nhanh chóng giảm tầm vóc của anh ta nếu anh ta vượt quá thẩm quyền của mình. Nhưng ảnh hưởng của nhà kinh tế học chủ yếu quan trọng là ảnh hưởng đối với những người không chuyên: các chính trị gia, nhà báo, công chức và công chúng nói chung."

Các nhà phê bình cho rằng việc không trao giải Nobel Kinh tế cho Joan Robinson là bằng chứng cho thấy sự thiên vị của ủy ban trao giải đối với kinh tế học chính thống, mặc dù các nhà kinh tế học dị thống như Friedrich Hayek (trường phái Áo) và Ronald Coase (liên quan đến kinh tế học thể chế mới) đã giành được giải thưởng.

Milton Friedman đã được trao giải thưởng năm 1976 một phần vì công việc của ông về chủ nghĩa tiền tệ. Việc trao giải thưởng cho Friedman đã gây ra những phản đối trên toàn thế giới. Friedman bị cáo buộc ủng hộ chế độ độc tài quân sự ở Chile vì mối quan hệ của các nhà kinh tế thuộc Đại học Chicago với Pinochet, và một chuyến đi gây tranh cãi kéo dài sáu ngày mà ông thực hiện đến Chile vào tháng 3 năm 1975 (ít hơn hai năm sau cuộc đảo chính lật đổ Tổng thống Salvador Allende). Bản thân Friedman đã trả lời rằng ông không bao giờ là cố vấn cho chế độ độc tài, mà chỉ đưa ra một số bài giảng và hội thảo về lạm phát và gặp gỡ các quan chức, bao gồm Augusto Pinochet, ở Chile.

Bốn nhà đoạt giải Nobel – George Wald, Linus Pauling, David Baltimore và Salvador Luria – đã viết thư cho tờ The New York Times vào tháng 10 năm 1976 để phản đối việc trao giải Nobel cho Friedman.

Giải Nobel năm 1994 trao cho John Forbes Nash đã gây ra nhiều tranh cãi trong ủy ban giải thưởng. Điều này đã dẫn đến việc thay đổi các quy tắc chi phối ủy ban trong năm 1994: Phạm vi của giải thưởng được định nghĩa lại là giải thưởng về khoa học xã hội và các thành viên của ủy ban giải thưởng chỉ được phục vụ trong ba năm.

Giải Nobel năm 2005 trao cho Robert Aumann đã bị báo chí châu Âu chỉ trích vì cáo buộc ông sử dụng lý thuyết trò chơi để biện minh cho lập trường của mình chống lại việc dỡ bỏ các khu định cư của Israel ở vùng Palestine bị chiếm đóng.

Các danh sách giải Nobel khác
 Danh sách người Châu Á đoạt giải Nobel
 Danh sách người đoạt giải Nobel Vật lý
 Danh sách người đoạt giải Nobel Hóa học  
 Danh sách người đoạt giải Nobel Sinh lý học và Y khoa
 Danh sách người đoạt giải Nobel Văn học
 Danh sách người đoạt giải Nobel Hòa bình 
 Danh sách người da đen đoạt giải Nobel
 Danh sách người Hồi Giáo đoạt giải Nobel
 Danh sách người Kitô giáo đoạt giải Nobel
 Danh sách người Do Thái đoạt giải Nobel

Chú thích

Liên kết ngoài 

 The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel  (Tiếng Anh) - Trang web chính thức của giải.
 The Royal Swedish Academy of Sciences  (Tiếng Anh) – Trang web chính thức của Royal Swedish Academy of Sciences.
 The Nobel Foundation – Trang web chính thức của Nobel Foundation.
 IDEAS/RePEc

Kinh tế
Nobel
 
Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển
Kinh tế năm 1969
Giải thưởng thành lập năm 1969
Thụy Điển năm 1969
Giải thưởng của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển