Dạ-xoa
Dạ-xoa (chữ Hán: 夜叉;  ; tiếng Pali: yakkha), cũng được gọi là Dược-xoa, là một trong tám bộ chúng (Bát bộ chúng) trong Phật giáo, là một nhóm các linh hồn thiên nhiên to lớn, thường nhân từ, nhưng đôi khi nghịch ngợm hoặc thất thường, kết nối với nước, sự màu mỡ, cây cối, rừng, kho báu và các nơi hoang dã. Dạ-xoa xuất hiện trong Hindu, đạo Kỳ Na và văn bản Phật giáo, cũng như các ngôi đền thời cổ đại và trung cổ của Nam Á và Đông Nam Á như thần hộ mệnh. Hình thức giống cái của từ này là  hoặc yakshini ( ; Pali:Yakkhini).

Kinh tạng Phật giáo có khi nhắc đến loài này, gồm hai loại chính:

1. Trong thần thoại Ấn Độ, Dạ xoa là một loại thần linh nửa thần, có nhiều năng lực gần giống như chư thiên;

2. Một loài ma quỷ hay phá các người tu hành bằng cách gây tiếng động ồn ào trong lúc họ thiền định.

Dạ xoa thuở đầu 

Trong nghệ thuật sơ khai của Ấn Độ, nam được miêu tả như một chiến binh đáng sợ hoặc mập mạp, chắc nịch và giống người lùn. được miêu tả là những thiếu nữ xinh đẹp với khuôn mặt tròn phúc hậu, ngực và hông đầy đặn

Kubera 
nhỏ|Kubera, Thần giàu có, LACMA

Trong đạo Hindu, đạo Phật và đạo Kỳ Na, Kubera, vị thần của sự giàu có và thịnh vượng, được coi là vua của dạ xoa. Ông được coi là nhiếp chính của phương Bắc (Dikapāla) và là người bảo vệ thế giới (Lokapāla).

Dạ xoa trong Phật giáo 
phải|nhỏ|283x283px|Tranh vẽ Āṭavaka, một dạ xoa đã thách thức Đức Phật
Trong văn học Phật giáo,  là những thị giả của Vaiśravaṇa (Đa Văn Thiên Vương), người giám hộ của khu vực phía bắc, một vị thần nhân từ, người bảo vệ chính nghĩa. Thuật ngữ này cũng dùng để chỉ Mười hai vị Thiên tướng người canh giữ , Đức Phật Dược Sư. Dạ xoa trong nhiều câu chuyện Phật giáo là những yêu tinh xấu xí, tái sinh trong hình dạng đó vì những tội lỗi đã phạm trong kiếp trước của họ khi làm người.

Dạ xoa trong Kỳ Na giáo 
nhỏ|Dạ xoa làm người bảo vệ cổng (dvarapala) tại chùa Plaosan ở Indonesia
trái|nhỏ|Cặp Yaksha và Yakshini Sarvānubhūti và Kuṣmāṇḍinī, với Tirthankaras.
Kỳ Na giáo chủ yếu duy trì hình ảnh sùng bái của Arihant và Tirthankara, những người đã chinh phục những đam mê bên trong và đạt được moksha. Yakshas và yakshinis được tìm thấy thành cặp xung quanh các hình tượng sùng bái của Jinas, đóng vai trò như các vị thần hộ mệnh. Yaksha thường ở bên tay phải của hình ảnh Jina trong khi yakshini ở bên tay trái. Họ chủ yếu được coi là những tín đồ của người Kỳ Na và có sức mạnh siêu nhiên. Họ cũng lang thang qua các chu kỳ sinh và tử giống như những linh hồn trần thế, nhưng có sức mạnh siêu nhiên.

Shasan devatas ở Kỳ Na giáo 
Trong Kỳ Na giáo, có hai mươi bốn dạ xoa và hai mươi bốn dạ xoa đóng vai trò là śāsanadevatā cho hai mươi bốn tirthankara. Những dạ xoa đó là:
 Gomukha
 Mahayaksha
 Trimukha
 Yaksheshvara hoặc Yakshanayaka
 Tumbaru
 Kusuma
 Varanandi hoặc Matanga
 Vijaya hoặc Shyama
 Ajita
 Brahma hoặc Brahmeshvara
 Ishvara hoặc Yakset
 Kumara
 Dandapani 
 Patala
 Kinnara
 Kimpurusha hoặc Garuda
 Gandharva
 Kendra hoặc Yakshendra
 Kubera
 Varuna
 Bhrikuti
 Gomedha hoặc Sarvahna
 Dharanendra hoặc Parshvayaksha
 Matanga

nhỏ|'Digambara Yaksha Sarvahna', Bảo ràng Norton Simon,

Hình ảnh

Xem thêm

 Dharanendra
 Jambhala (thần thoại)
 Kubera
 Danh sách Dạ-xoa
 Manibhadra
 Nalakuvara
 Pañcika
 Sthunakarna
 Suketu
 Vaiśravaṇa
 Vajrapani
 Yaksha Kingdom
 Yakshini
 Yaksha Prashna
 Gnome (thần thoại)
 Pygmy (Thần thoại Hi Lạp)
 Dwarf (thần thoại)
 Goblin
 Ogre
 Jinn
 Shedim

Tham khảo

Nguồn
 Dictionary of Hindu Lore and Legend () của Anna Dhallapiccola

Liên kết ngoài 
 

Chư thiên Phật giáo
Thần thoại Ấn Độ giáo
Thần thánh Ấn Độ
Tinh linh tự nhiên
Thần giám hộ
Nhân vật trong Mahabharata
Chủng tộc không phải con người trong thần thoại Hindu