อำเภอนาน้อย
นาน้อย () ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดน่าน เป็นเมืองที่รองรับการขยายตัวเศรษฐกิจของจังหวัดน่านตอนใต้

สาระสังเขป 
ในปัจจุบัน อำเภอนาน้อย กลายเป็นจุดศูนย์กลางการท่องเที่ยวที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งของดินแดนน่านใต้ อาทิ เสาดินนาน้อย ดอยเสมอดาว อีกทั้งยังมีอุทยานแห่งชาติศรีน่าน และ อุทยานแห่งชาติขุนสถาน ที่พร้อมให้นักท่องเที่ยวได้เข้ามาสัมผัสความเย็นและชมความสวยงามของทะเลหมอก ในช่วงฤดูหนาวของทุกปี

ที่ตั้งและอาณาเขต 
อำเภอนาน้อยมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
 ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเวียงสา
 ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอนาหมื่น
 ทิศตะวันออก ติดต่อกับแขวงไชยบุรี (ประเทศลาว) และอำเภอบ้านโคก (จังหวัดอุตรดิตถ์) 
 ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอร้องกวาง (จังหวัดแพร่)

ประวัติ 
อำเภอนาน้อยแต่เดิมเรียกว่า เวียงศรีษะเกษ ซึ่งตั้งอยู่บนฝั่งลำน้ำแหง อยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดน่าน ห่างจากตัวจังหวัดไปทางทิศใต้ประมาณ 60 กิโลเมตร มีอาณาเขตรวมกับแขวงท่าปลา(อ.ท่าปลา จ.อุตรดิตถ์) เรียกว่า "น่านใต้"  ขึ้นอยู่ในความปกครองของจังหวัดน่าน ในการปกครองแต่ละแขวง  แบ่งการปกครองเป็นเมืองเล็ก ๆ  แต่ละเมืองมีพ่อเมืองปกครองมีบรรดาศักดิ์เป็น  พญา ท้าว แสน แคว่น และปู่หลัก พ่อเมืองแต่ละเมืองจะมีบรรดาศักดิ์แตกต่างกัน  ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับและความสามารถของเจ้าเมืองนั้น  ๆ ลักษณะของเมืองเล็ก ๆ   เหล่านี้เป็นการรวมพื้นที่หลาย ๆ  หมู่บ้าน   ก็จะรวมเป็นเมืองหนึ่ง   ซึ่งมีอาณาบริเวณใกล้เคียงกันตามลักษณะของภูมิประเทศ โดยมีพ่อเมืองเป็นผู้ดูแลปกครองมีอำนาจการปกครองและสั่งการเกือบเด็ดขาด  โดยได้รับอาชญามาจากเจ้าครองนครมีศักดิ์เป็นพญา 
ในเขตท้องที่อำเภอนาน้อยหรือแขวงศรีษะเกษแต่โบราณกาล

เวียงศรีษะเกษ
เวียงศรีษะเกษ ในปัจจุบันตั้งอยู่ที่บริเวณบ้านนาน้อย หมู่ที่ 4 ตำบลนาน้อย เมืองงั่วหรือเมืองศรีษะเกษในสมัยอดีต มีอาณาเขตการปกครองในพื้นที่ตำบลศรีษะเกษ ตำบลเชียงของ  ตำบลนาน้อย   บางส่วนของตำบลสถานและตำบลสันทะ    นาน้อยในยุคเริ่มแรกที่เรียกว่า เมืองงั่ว  ยังไม่มีหลักฐานใดบ่งชัดว่าชนกลุ่มแรกที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานคือชนกลุ่มใด สันนิษฐานว่าเป็นชนที่มีเผ่าพันธุ์เช่นเดียวกับคนพื้นเมืองในล้านนา ซึ่งมีการทำมาหากิน  การนุ่งห่ม  วัฒนธรรมประเพณี   ภาษาพูด  ที่คล้ายกับท้องถิ่นต่าง ๆ  ในภาคเหนือ จากหลักฐานศิลาจารึกที่วัดดอนไชย หมู่ที่ 2 ตำบลนาน้อย ได้กล่าวถึงการเปลี่ยนชื่อจากเมืองงั่วมาเป็นเมืองศรีษะเกษ  ในปี จ.ศ. 1241 (ปี พ.ศ. 2422) ในสมัยเจ้ามหาชีวิต  อนันตวรฤทธิเดช เจ้าผู้ปกครองนครน่าน     ซึ่งตรงกับสมัยของรัชกาลที่4  พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แห่งกรุงรัตนโกสินทร์   ตามตำนานได้กล่าวถึงชื่อเมืองว่า   สาเหตุที่เรียกชื่อเมืองว่า ศรีษะเกษ นั้นมีที่มาจาก ครั้งเมื่อ เจ้าเมืองน่านได้เสด็จประพาสมายังแขวงนี้ได้เห็นสายน้ำไหลกลับทิศ คือไหลจากทิศใต้มาทิศเหนือเป็นที่น่าสังเกตและแปลกจากแขวงอื่นๆ จึงตั้งชื่อแขวงนี้ว่า แขวงศรีษะเกษ คำว่าศรีษะเกษ แผลงมาจากคำว่า"สังเกต"ต่อมาได้ตั้งชื่อเป็นอำเภอศรีษะเกษ แต่ชื่อไปตรงกับจังหวัดศรีสะเกษ จริงได้เปลี่ยนชื่ออีกครั้งตามสภาพทางภูมิศาสตร์ของตัวอำเภอ ด้วยพื้นที่การทำการเกษตรไม่มาก เพราะพื้นที่ส่วนใหญ่ของเป็นผืนป่าและภูเขา จึงเปลี่ยนชื่อมาเป็น อำเภอนาน้อย

ประเพณีและวัฒนธรรม

สถานที่ท่องเที่ยว

การแบ่งเขตการปกครอง

การปกครองส่วนภูมิภาค 

อำเภอนาน้อยแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล 68 หมู่บ้าน ได้แก่

การปกครองส่วนท้องถิ่น 
ท้องที่อำเภอนาน้อยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
 เทศบาลตำบลนาน้อย ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนาน้อย
 เทศบาลตำบลศรีษะเกษ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีษะเกษทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลนาน้อย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาน้อย (นอกเขตเทศบาลตำบลนาน้อย)
 องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงของ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงของทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสถาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสถานทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลสันทะ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสันทะทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลบัวใหญ่ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบัวใหญ่ทั้งตำบล
 องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำตก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำตกทั้งตำบล

การคมนาคม 
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1026 (เวียงสา-นาหมื่น)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1083 (นาน้อย-ปางไฮ)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1216 (นาน้อย-ร้องกวาง)
 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4025 (หนองห้า-แม่สาคร)

สถานพยาบาล 
อำเภอนาน้อย มีสถานพยาบาลบริการทั้งหมด 10 แห่ง ดังนี้
 โรงพยาบาลนาน้อย (โรงพยาบาลประจำอำเภอ)
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลศรีษะเกษ
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเชียงของ
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลน้ำตก
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบัวใหญ่
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสันทะ
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสถาน
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพบ้านคลองชล ตำบลนาน้อย
 โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพบ้านขุนสถาน ตำบลสันทะ
 สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษา นวมินทราชินี ตำบลสถาน
 สถานบริการสาธารณสุขชุมชนห้วยเลา ตำบลเชียงของ

อ้างอิง

 
นาน้อย