จังหวัดลำพูน
ลำพูน () เป็นจังหวัดที่มีขนาดเล็กที่สุดในภาคเหนือ นับเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีประวัติศาสตร์เก่าแก่ เคยเป็นที่ตั้งของนครหริภุญชัย ในสมัยพระนางจามเทวี เดิมชื่อเมืองหริภุญไชย เป็นเมืองโบราณมีอายุประมาณ 1,343 ปี ตามพงศาวดารโยนกเล่าสืบต่อกันถึงการสร้างเมืองหริภุญไชย โดยฤๅษีวาสุเทพเป็นผู้เกณฑ์พวกเม็งคบุตรหรือชนเชื้อชาติมอญมาสร้างเมืองนี้ขึ้นในพื้นที่ระหว่างแม่น้ำสองสาย คือ แม่น้ำกวงและแม่น้ำปิง เมื่อมาสร้างเสร็จได้ส่งทูตไปเชิญราชธิดากษัตริย์เมืองละโว้พระนาม "จามเทวี" มาเป็นปฐมกษัตริย์ปกครองเมืองหริภุญไชยสืบราชวงศ์กษัตริย์ต่อมาหลายพระองค์ จนกระทั่งถึงสมัยพญายีบาจึงได้เสียการปกครองให้แก่พญามังราย ผู้รวบรวมแว่นแคว้นทางเหนือเข้าเป็นอาณาจักรล้านนา 

ถึงแม้ว่าเมืองลำพูนจะตกอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา แต่ก็ได้เป็นผู้ถ่ายทอดมรดกทางศิลปะและวัฒนธรรมให้แก่ผู้ที่เข้ามาปกครอง ดังปรากฏหลักฐานทั่วไปในเวียงกุมกาม เชียงใหม่ และเชียงราย เมืองลำพูนจึงยังคงความสำคัญในทางศิลปะและวัฒนธรรมของอาณาจักรล้านนา จนกระทั่งสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เมืองลำพูนจึงได้เข้ามาอยู่ในราชอาณาจักรไทย มีผู้ครองนครสืบต่อกันมาจนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมาภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 เมื่อเจ้าผู้ครองนครองค์สุดท้าย คือ พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ถึงแก่พิราลัย เมืองลำพูนจึงเปลี่ยนเป็นจังหวัด มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้ปกครองสืบมาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน นอกจากจังหวัดลำพูนจะมีชื่อเสียงในฐานะเป็นเมืองประวัติศาสตร์แล้ว ยังเป็นแหล่งเพาะปลูกลำไย พระเครื่อง โบราณสถานที่สำคัญ และผ้าทอฝีมือดี ปัจจุบันมีประตูเมืองหลักทั้งสี่ทิศคือ ทิศเหนือประตูช้างสี ทิศตะวันออกประตูท่าขาม ทิศใต้ประตูลี้ ทิศตะวันตกประตูมหาวัน มีกำแพงเมืองเก่าทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือคือ ประตูท่านาง

ภูมิศาสตร์

อาณาเขต 
ลำพูนมีพื้นที่ติดกับจังหวัดอื่น ๆ 3 จังหวัด ดังนี้
 ทิศเหนือ จรดอำเภอสารภี อำเภอสันกำแพง และอำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่
 ทิศตะวันออก จรดอำเภอห้างฉัตร อำเภอสบปราบ และอำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง 
 ทิศใต้ จรดอำเภอเถิน อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง และอำเภอสามเงา จังหวัดตาก 
 ทิศตะวันตก จรดอำเภอฮอด อำเภอจอมทอง อำเภอหางดง และอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่

ที่ตั้ง 
จังหวัดลำพูน ตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11 (สายเอเซีย) เป็นระยะทาง 689 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินสายพหลโยธิน เป็นระยะทาง 724 กิโลเมตร และตามทางรถไฟ 729 กิโลเมตร ตั้งอยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 18 องศาเหนือ และเส้นแวงที่ 99 องศาตะวันออก อยู่ในกลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนบน อยู่ห่างจากจังหวัดเชียงใหม่เพียง 22 ก.ม. เป็นพื้นที่ ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นศูนย์กลางความเจริญของภาคเหนือตอนบน และอนุภูมิภาค ลุ่มน้ำโขง หรือพื้นที่สี่เหลี่ยมเศรษฐกิจร่วมกับ จังหวัดเชียงใหม่
จังหวัดลำพูนเป็นจังหวัดที่มีขนาดเล็กที่สุดของภาคเหนือมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 4,505.882 ตร.กม. หรือประมาณ 2,815,675 ไร่ หรือคิดเป็นร้อยละ 4.85 ของพื้นที่ ภาคเหนือตอนบน บริเวณที่กว้างที่สุดประมาณ 43 กม. และยาวจากเหนือจดใต้ 136 กม.
ลักษณะภูมิอากาศ จังหวัดลำพูนตั้งอยู่ในภาคเหนือ ซึ่งตามตำแหน่งที่ตั้งอยู่ในเขตร้อนที่ค่อนไปทาง เขตอากาศอบอุ่น ในฤดูหนาวจึงมีอากาศเย็นค่อนข้างหนาว แต่เนื่องจากอยู่ลึกเข้าไปใน แผ่นดินห่างไกลจากทะเล จึงมีฤดูแล้งที่ยาวนานและอากาศจะร้อนถึงร้อนจัดในฤดูร้อน จังหวัดลำพูนมีสภาพภูมิอากาศแตกต่างกันอย่างเด่นชัด 3 ช่วงฤดู คือช่วงเดือนมีนาคม กับเมษายนมีอากาศร้อน ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคม จะมีฝนตกชุกเป็นฤดูฝน และช่วงเดือนพฤศจิกายนถึง เดือนกุมภาพันธ์มีอากาศหนาวเย็นเป็นฤดูหนาว ซึ่งฤดูหนาวและฤดูร้อนนั้น เป็นช่วงฤดูแล้ง ที่มีระยะเวลาติดต่อกันประมาณ 6 เดือน ในช่วงฤดูฝนอีก 6 เดือน นั้น อากาศจะไม่ร้อนเท่ากับ ในฤดูร้อน และไม่หนาวเย็นเท่า ฤดูหนาว คือมีอุณหภูมิปานกลางอยู่ระหว่างสองฤดูดังกล่าว

อุทยานแห่งชาติ 
 อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล
 อุทยานแห่งชาติแม่ปิง

สัญลักษณ์ประจำจังหวัด 
 คำขวัญประจำจังหวัด : พระธาตุเด่น พระรอดขลัง ลำไยดัง กระเทียมดี ประเพณีงาม จามเทวีศรีหริภุญไชย
 ต้นไม้ประจำจังหวัด : ต้นก้ามปูหรือจามจุรีแดง () 
 ดอกไม้ประจำจังหวัด : ดอกทองกวาว ()
 สัตว์น้ำประจำจังหวัด : อึ่งปากขวดหรืออึ่งเพ้า ()

การเมืองการปกครอง

หน่วยการปกครอง 

จังหวัดลำพูนแบ่งการปกครองแบ่งออกเป็น 8 อำเภอ 51 ตำบล 574 หมู่บ้าน ดังนี้

การเลือกตั้ง 
ในการเลือกตั้งครั้งที่ผ่านมา จังหวัดลำพูน แบ่งเขตการเลือกตั้งเป็น 2 เขต โดยมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จำนวน 2 คน คือ สงวน พงษ์มณี และรังสรรค์ มณีรัตน์

รายพระนามเจ้าผู้ครองนคร

รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัด

ประชากร

เชื้อชาติและภาษา 
ภาษายองเป็นภาษาที่ใช้กันแพร่หลายในจังหวัดลำพูน คนในจังหวัดลำพูนมักจะพูดสำเนียงเมืองยอง เพราะชาวลำพูนส่วนใหญ่สืบเชื้อสายมาจากไทลื้อในรัฐฉานประเทศพม่าและสิบสองปันนาประเทศจีน จึงมีสำเนียงที่เป็นเอกลักษณ์โดดเด่นแตกต่างจากคำเมืองของภาคเหนือ และประชากรส่วนหนึ่งของจังหวัดลำพูนเป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงปกาเกอะญอ โดยเฉพาะหมู่บ้านพระบาทห้วยต้มหมู่บ้านเดียว มีประชากรของกะเหรี่ยงปกาเกอะญออาศัยพันกว่าหลังคาเรือน และเป็นหมู่บ้านต้นแบบ หมู่บ้านรักษาศีล 5

สถานศึกษา 
อุดมศึกษา
 มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน
 มหาวิทยาลัยธนบุรี ศูนย์ลำพูน
 มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง วิทยาเขตลำพูน
 มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ศูนย์หริภุญชัย จังหวัดลำพูน
 สถาบันการอาชีวศึกษาภาคเหนือ๑ วิทยาลัยเทคนิคลำพูน

อาชีวศึกษา
 วิทยาลัยเทคนิคลำพูน
วิทยาลัยเทคโนโลยีหมู่บ้านครู ภาคเหนือ
 วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีลำพูน
 วิทยาลัยการอาชีพป่าซาง
 วิทยาลัยการอาชีพบ้านโฮ่ง
 วิทยาลัยเทคโนโลยีชรินรัตน์ลำพูน

โรงเรียน

สถานที่สำคัญของจังหวัด 

 วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร (พระอารามหลวงชั้นเอก ชนิด วรมหาวิหาร)
 วัดพระพุทธบาทตากผ้า (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิด สามัญ)
 พระบรมราชานุสาวรีย์พระนางจามเทวี
 วัดจามเทวี
 กู่พระอรหันต์ 24 กู่
 วัดพระธาตุดอยเวียง
 วัดประตูลี้
 วัดมหาวัน
 วัดพระคงฤๅษี
 วัดพระยืน
 วัดธงสัจจะ
 วัดสันป่ายางหลวง
 วัดสันป่ายางหน่อม
 วัดช้างรอง
 วัดช้างสี
 วัดไก่แก้ว
 กู่ช้าง - กู่ม้า
 วัดเจดีย์กู่เต้าจุฬามณี
 วัดต้นแก้ว
 วัดรมณียาราม
 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหริภุญไชย
 วัดพระพุทธบาทห้วยต้ม

 ดอยขะม้อ
 สะพานขาวทาชมภู
 วัดดอยติ อนุสาวรีย์ครูบาศรีวิชัย องค์ใหญ่ที่สุดในลำพูน
 อุโมงค์ขุนตาน เป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทย
 อนุสาวรีย์สุเทวฤๅษี
 The Sun New Center สวนน้ำและสวนสนุก
 ถนนคนเดินจังหวัดลำพูน หน้าวัดพระธาตุหริภุญชัย ทุกวันศุกร์
 ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงพระบาทห้วยต้ม
 น้ำตกก้อ แก่งก้อ อุทยานแห่งชาติแม่ปิง
 สวนสายน้ำแร่
 หมู่บ้านแกะสลักบ้านทา
 หมู้บ้านกะเหรี่ยงพัฒนาห้วยหละ
 ถ้ำเอราวัณ
 ถ้ำหลวงผาเวียง
 ขัวมุงท่าสิงห์ และชุมชนเวียงยอง
 ดอยช้างป๋าแป่ เป็นยอดดอยที่สุดที่ในจังหวัดลำพูน
 ศาลเจ้าพ่อขุนตาล
 ตลาดหนองดอก
 ตลาดเกษตรดอยแก้ว (กาดป่าเปา)
 อ่างเก็บน้ำแม่ตีบ
 ตลาดลำพูนจตุจักร

วัฒนธรรมและประเพณี 
 งานของดีศรีหริภุญชัย
 งานประเพณีสงกรานต์
 งานประเพณีสรงน้ำพระธาตุหริภุญชัย (แปดเป็ง)
 งานสลากย้อมเมืองหละปูน หนึ่งเดียวในโลก
 งานเทศกาลลำไย
 งานพระนางจามเทวี
 งานฤดูหนาวและกาชาด
 งานแห่แคร่หลวง ลอยกระทง อำเภอบ้านโฮ่ง
 งานแต่งสีอวดลาย ผ้าฝ้ายดอนหลวง อำเภอป่าซาง
 งานต้นกำเนิดไม้แกะสลัก และของดีอำเภอแม่ทา
 งานเทศกาลโคมแสนดวงที่เมืองลำพูน

บุคคลที่มีชื่อเสียง 
ครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา
ครูบาอภิชัยขาวปี ศิษย์เอกครูบาศรีวิชัยนักพัฒนานักปฏิบัติ
ครูบาวงศ์ นักพัฒนานักปฏิบัติ
พระสุพรหมยานเถร (พรหมา พฺรหฺมจกฺโก) พระนักปฏิบัติ
พระพุทธพจนวราภรณ์ (จันทร์ กุสโล) พระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตเจ้าคณะภาค๔-๕-๖-๗ (ธรรมยุต) อดีตเจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวงวรวิหาร จังหวัดเชียงใหม่
หลวงปู่ครูบาผัด พระนักปฏิบัติ
ภานุทัต อภิชนาธง ครูสอนศิลปินพื้นบ้านล้านนาและนักร้อง
สุพจน์ จันทร์เจริญ นักร้อง นักแสดง
ศตวรรษ ดุลยวิจิตร นักแสดง
อาจารียา พรหมพฤกษ์ นักร้อง
ภัทรากร ตั้งศุภกุล นักแสดง
เคนี สไตลส์ นักแสดงภาพยนตร์ผู้ใหญ่ชาวอังกฤษ 
วิทยา เลาหกุล อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทยและอดีตผู้ฝึกสอนทีมชาติไทย
หัตฐพร สุวรรณ อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทย
พรรษา มีสัตย์ธรรม อดีตผู้รักษาประตูทีมชาติไทย
นพพร อินสีลอย (กิ่งซาง) นักมวย ครู
สถาพร ริยะป่า (อู๋) ผู้ประกาศข่าวช่อง 8
วีนัส นันทะชัย รองอันดับหนึ่ง Miss Thailand World 2014
ณัฐธยาน์ ธนรณวัฒน์ นักกีฬาเหรียญทองมาราธอนกีฬาซีเกมส์ ครั้งที่ 28
เอ็ดดี้ ตลาดแตก ศิลปินนักร้อง
อินสนธ์ วงสาม ศิลปินแห่งชาติ
ทวี นันทขว้าง ศิลปินแห่งชาติ
เรวิญานันท์  ทาเกิด (เบญ) นักแสดง

กีฬา 

 ทีมฟุตบอล สโมสรฟุตบอลลำพูน วอริเออร์ เป็นแชมป์ ไทยลีก 2 2021-2022

อ้างอิง

ดูเพิ่ม 
 รายชื่อวัดในจังหวัดลำพูน
 รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดลำพูน
 รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดลำพูน

แหล่งข้อมูลอื่น 

 เจ้าเมืองลำพูน
 เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด