พรรคไทยรักไทย
พรรคไทยรักไทย เป็นพรรคการเมืองไทยที่ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2541 ในช่วงเวลาสั้น ๆ พรรคไทยรักไทยชนะการเลือกตั้งทั่วไปสามครั้ง  8 เดือนหลังการรัฐประหารทำให้ทักษิณต้องลี้ภัย พรรคถูกยุบเมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2550 โดยคณะตุลาการรัฐธรรมนูญเนื่องจากละเมิดกฎหมายเลือกตั้ง โดยกรรมการบริหารพรรคจำนวน 111 คน ถูกห้ามยุ่งเกี่ยวกับการเมืองเป็นเวลา 5 ปี หลังจากพรรคไทยรักไทยถูกยุบ ทักษิณ ชินวัตร ได้มีบทบาทในการก่อตั้งพรรคพลังประชาชน และต่อมาพรรคพลังประชาชนถูกยุบอีก พรรคเพื่อไทยจึงมีบทบาททางการเมืองแทนพรรคไทยรักไทย

ประวัติ 
พรรคไทยรักไทยจดทะเบียนเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2541 โดยทักษิณ ชินวัตร นักธุรกิจโทรคมนาคม และสมาชิกผู้ก่อตั้งอีก 22 คน ได้แก่ สมคิด จาตุศรีพิทักษ์, ทนง พิทยะ, สุดารัตน์ เกยุราพันธุ์, ร้อยตำรวจเอกปุระชัย เปี่ยมสมบูรณ์, พลเอกธรรมรักษ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา และ นายแพทย์พรหมินทร์ เลิศสุริย์เดช

พรรคไทยรักไทยมีนโยบายประชานิยม ดึงดูดเกษตรกรที่เป็นหนี้ซึ่งเป็นผลมาจากวิกฤตการณ์การเงินในเอเชีย พ.ศ. 2540 โดยสัญญาว่าเศรษฐกิจจะฟื้นตัวอย่างแข็งแกร่ง พรรคยังเข้าถึงหมู่บ้านในชนบทและธุรกิจที่กำลังดิ้นรน นโยบายของพรรคไทยรักไทย ได้แก่ โครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค ขยายเวลาการพักชำระหนี้สำหรับเกษตรกร กองทุนหมู่บ้าน และโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ อย่างไรก็ตาม เขาละเลยพื้นที่ชนบทบางแห่งและจังหวัดทางภาคใต้ เนื่องจากทักษิณระบุว่าเขาไม่มีเหตุผลที่จะต้องทำอะไรให้กับพื้นที่ที่ไม่ได้ลงคะแนนเสียงให้เขา

ผู้ก่อตั้งพรรคไทยรักไทย 23 คน 

 การุญ จันทรางศุ
 กิตติ ลิ่มสกุล
 กันตธีร์ ศุภมงคล
 คณิต ณ นคร
 ณรงค์ ปัทมะเสวี
 ทักษิณ ชินวัตร
 พลเอก ธรรมรักษ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา
 ธีรภัทร์ เสรีรังสรรค์
 นายแพทย์ ประจวบ อึ้งภากรณ์
 ประชา คุณะเกษม
 ประสิทธิ์ มะหะหมัด
 ปุระชัย เปี่ยมสมบูรณ์
 ปภัสรา ตรังคินีนาถ
 พันศักดิ์ วิญญรัตน์
 พันธ์เลิศ ใบหยก
 ภูวนิดา คุนผลิน
 วิริยะ นามศิริพงศ์พันธุ์
 วีระชัย วีระเมธีกุล
 สมคิด จาตุศรีพิทักษ์
 สิริกร (ลีนุตพงษ์) มณีรินทร์
 สุธรรม แสงประทุม
 สุวรรณ วลัยเสถียร
 สำราญ ภูอนันตานนท์

บุคลากรในพรรค

หัวหน้าพรรค

เลขาธิการพรรค

กรรมการบริหารพรรค

ชุดที่ขอจดทะเบียนพรรคการเมือง

ชุดเดิม 119 คน 
 ทักษิณ ชินวัตร
 คุณหญิงสุดารัตน์ เกยุราพันธุ์
 จาตุรนต์ ฉายแสง
 ไชยยศ สะสมทรัพย์
 พลเอก ธรรมรักษ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา
 เนวิน ชิดชอบ
 ประชา มาลีนนท์
 ประยุทธ มหากิจศิริ
 ปองพล อดิเรกสาร
 พงศ์เทพ เทพกาญจนา
 พินิจ จารุสมบัติ
 โภคิน พลกุล
 เยาวภา วงศ์สวัสดิ์
 วันมูหะมัดนอร์ มะทา
 สนธยา คุณปลื้ม
 สมคิด จาตุศรีพิทักษ์
 สมชาย สุนทรวัฒน์
 สมศักดิ์ เทพสุทิน
 สรอรรถ กลิ่นประทุม
 สุชาติ ตันเจริญ
 สุรเกียรติ์ เสถียรไทย
 สุวัจน์ ลิปตพัลลภ
 สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ
 นายแพทย์ พรหมินทร์ เลิศสุริย์เดช
 ชานนท์ สุวสิน
 พงษ์ศักดิ์ รักตพงศ์ไพศาล
 วิเชษฐ์ เกษมทองศรี
 ภูมิธรรม เวชยชัย
 สิริกร มณีรินทร์
 นาวาอากาศตรี ศิธา ทิวารี
 กร ทัพพะรังสี 
 กอบกุล นพอมรบดี
 กันตธีร์ ศุภมงคล
 จำลอง ครุฑขุนทด
 ฉัตรชัย เอียสกุล
 พลตำรวจเอก ชิดชัย วรรณสถิตย์
 ชูชีพ หาญสวัสดิ์
 บุญชู ตรีทอง
 ประจวบ ไชยสาส์น
 นายแพทย์ เปรมศักดิ์ เพียยุระ
 เทวัญ ลิปตพัลลภ
 พวงเพ็ชร ชุนละเอียด
 พันธุ์เลิศ ใบหยก
 ระวี หิรัญโชติ
 รุ่งเรือง พิทยศิริ
 ลดาวัลลิ์ วงศ์ศรีวงศ์
 วราเทพ รัตนากร
 วิเศษ จูภิบาล
 วิชิต ปลั่งศรีสกุล
 สฤต สันติเมทนีดล
 สุขวิช รังสิตพล
 สุภรณ์ อัตถาวงศ์
 นายแพทย์ สุชัย เจริญรัตนกุล
 สุนัย เศรษฐบุญสร้าง
 สุรนันทน์ เวชชาชีวะ
 สุริยา ลาภวิสุทธิสิน
 สุวิทย์ คุณกิตติ
 เสนาะ เทียนทอง
 เสริมศักดิ์ พงษ์พานิช
 อดิศร เพียงเกษ
 อดิศัย โพธารามิก
 อนุทิน ชาญวีรกูล
 เอกพร รักความสุข
 เกรียง กัลป์ตินันท์
 เกษม รุ่งธนเกียรติ
 นายแพทย์ จาตุรงค์ เพ็งนรพัฒน์
 ชูชัย มุ่งเจริญพร
 ทศพล สังขทรัพย์
 ทองหล่อ พลโคตร
 ธีระยุทธ วาณิชชัง
 ประชาธิปไตย คำสิงห์นอก
 ประสิทธิ์ จันทาทอง
 ปรีชา เลาหพงศ์ชนะ
 ว่าที่ร้อยตรี ไพโรจน์ สุวรรณฉวี
 นายแพทย์ วิชัย ชัยจิตวณิชกุล
 วิฑูรย์ วงษ์ไกร
 วุฒิชัย สงวนวงศ์ชัย
 ศักดิ์สยาม ชิดชอบ
 สมศักดิ์ คุณเงิน
 สาคร พรหมภักดี
 อรดี สุทธิศรี
 อรรถสิทธิ์ (คันคาย) ทรัพยสิทธิ์
 เอกภาพ พลซื่อ
 ชาญชัย ปทุมารักษ์
 ฐานิสร์ เทียนทอง
 ธานี ยี่สาร
 บุญพันธ์ แขวัฒนะ
 พงษ์ศักดิ์ วรปัญญา
 พิมพา จันทร์ประสงค์
 ยงยศ อดิเรกสาร
 ลิขิต หมู่ดี
 ว่าที่ร้อยโท นายแพทย์ วัลลภ ยังตรง
 สิทธิชัย กิตติธเนศวร
 สุรสิทธิ์ นิธิวุฒิวรรักษ์
 อนุชา นาคาศัย
 อุดม ไกรวัตนุสสรณ์
 นายแพทย์ ทศพร เสรีรักษ์
 ปกรณ์ บูรณุปกรณ์
 ประทวน เขียวฤทธิ์
 พินิจ จันทรสุรินทร์
 ไพโรจน์ โล่ห์สุนทร
 ไพศาล จันทรภักดี
 มยุรา มนะสิการ
 เรืองวิทย์ ลิกค์
 วิสาร เตชะธีราวัฒน์
 วีระกร คำประกอบ
 พันตำรวจโท อดุลย์ บุญเสรฐ
 กฤษ ศรีฟ้า
 ประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์
 ลิขิต ธีรเวคิน
 วัยโรจน์ พิพิธภักดี
 วีระ มุสิกพงศ์
 สุธรรม แสงประทุม
 สุรเชษฐ์ ดวงสอดศรี
 หม่อมราชวงศ์ดำรงดิศ ดิศกุล
 ปวีณา หงสกุล
 พิมล ศรีวิกรม์
 ลลิตา ฤกษ์สำราญ
 ศันสนีย์ นาคพงศ์

ชุดก่อนการยุบพรรค

กลุ่มย่อยในพรรค 

 กลุ่มจันทร์ส่องหล้า นำโดย พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร
 กลุ่มวังบัวบาน นำโดย เยาวภา วงศ์สวัสดิ์
 กลุ่มวังน้ำยม นำโดย สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ
 กลุ่มวังพญานาค นำโดย พินิจ จารุสมบัติ (เดิมมาจากพรรคเสรีธรรม)
 กลุ่มวังน้ำเย็น นำโดย เสนาะ เทียนทอง (ต่อมาเป็นพรรคประชาราช)
 กลุ่มบ้านริมน้ำ นำโดย สุชาติ ตันเจริญ
 กลุ่มราชบุรี นำโดย สรอรรถ กลิ่นประทุม
 กลุ่มวังน้ำเค็ม (กลุ่มชลบุรี) นำโดย สนธยา คุณปลื้ม (ต่อมาเป็นพรรคพลังชล)
 กลุ่มวาดะห์ นําโดย วันมูหะมัดนอร์ มะทา (ต่อมาเป็นพรรคประชาชาติ)
 กลุ่มพลังไทย นำโดย คุณหญิงสุดารัตน์ เกยุราพันธุ์

การเลือกตั้ง 
ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2544 พรรคไทยรักไทยชนะเหนือพรรคประชาธิปัตย์ ซึ่งนำโดยชวน หลีกภัย นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นอย่างถล่มทลาย ส.ส.ที่ได้รับการเลือกตั้งร้อยละ 40 เป็นน้องใหม่ พรรคไทยรักไทยสามารถเจรจารวมพรรคความหวังใหม่ของพลเอกชวลิต ยงใจยุทธ เข้ากับพรรคไทยรักไทย และเป็นพันธมิตรกับพรรคชาติไทย ทำให้ได้ ส.ส. 325 ที่นั่งจากทั้งหมด 500 ที่นั่ง

และในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2548 พรรคไทยรักไทยก็ยังคงครองตำแหน่งพรรคอันดับหนึ่ง และเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ประเทศไทยที่สามารถจัดตั้งรัฐบาลพรรคเดียวได้ ด้วยคะแนนเสียงมากถึง 377 เสียง

ผลการเลือกตั้งทั่วไป

การเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร

ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร

ยุบพรรค 

ในการเลือกตั้งทั่วไป เมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2549 พรรคไทยรักไทย ได้คะแนนในระบบบัญชีรายชื่อถึง 18,993,073 เสียง แต่ถูกกล่าวหาว่าจ้างพรรคการเมืองขนาดเล็กลงเลือกตั้ง โดยอ้างว่าพรรคต้องการหลีกเลี่ยงกฎร้อยละ 20 คณะกรรมการการเลือกตั้งจึงตั้งอนุกรรมการมาสอบ ซึ่งผลปรากฏว่ามีมูลทำให้พรรคไทยรักไทยอาจถูกยุบพรรคได้ และกำลังอยู่ในระหว่างการส่งศาลรัฐธรรมนูญตัดสินยุบพรรค

หลังการรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2549 ไม่นาน ทักษิณ ชินวัตร ซึ่งขณะนั้นพำนักอยู่ที่กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ได้ตัดสินใจลาออกจากหัวหน้าพรรค โดยส่งจดหมายซึ่งเขียนด้วยลายมือ โดยได้ชี้แจงสาเหตุถึงการลาออก และขอบคุณสมาชิกพรรคและผู้ให้การสนับสนุน

หลังจากที่หัวหน้าพรรคลาออกไม่นาน ความเคลื่อนไหวของสมาชิกพรรค โดยเฉพาะผู้บริหารพรรค ต่างก็ตัดสินใจลาออกจากกรรมการบริหารพรรคและสมาชิกพรรคทันที มีการฟ้องร้องยุบพรรคไทยรักไทย มีการตรวจสอบเรื่องการทุจริต ซึ่งอาจมีผลทำให้กรรมการบริหารพรรคต้องเว้นวรรคทางการเมืองเป็นเวลา 5 ปี

ในวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2550 ตุลาการรัฐธรรมนูญตัดสินให้ยุบพรรคไทยรักไทย พร้อมเพิกถอนสิทธิการเมืองกรรมการบริหารพรรคจำนวน 111 คน เป็นจำนวน 5 ปี เหตุที่เพิกถอนสิทธิเพียง 111 คนใน 119 คน เนื่องจากใน 8 คนที่เหลือมีการลาออกหรือสิ้นสภาพกรรมการฯ ก่อนการกระทำผิด ได้แก่ เปรมศักดิ์ เพียยุระ, นายเสนาะ เทียนทอง, นายฐานิสร์ เทียนทอง, นายลิขิต ธีรเวคิน, นายสฤต สันติเมทนีดล, นายประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์, นายกร ทัพพะรังสี และนางกอบกุล นพอมรบดี อดีต ส.ส.ราชบุรี ที่ถูกยิงเสียชีวิต

การแยกไปตั้งพรรค 
พรรคไทยรักไทยเคยมีสมาชิกพรรคที่ลาออกไปตั้งพรรคการเมืองใหม่ หรือย้ายไปเป็นกรรมการบริหารพรรค ทั้งช่วงก่อนการยุบพรรคและหลังการยุบพรรค โดยมีดังนี้

พรรคที่จัดตั้งก่อนการยุบพรรค
 พรรคประชาราช นำโดย เสนาะ เทียนทอง (ย้ายไปตั้งพรรคก่อนการถูกยุบพรรค / ย้ายรวมกลับเข้าพรรคเพื่อไทยในภายหลัง)

พรรคที่จัดตั้งหลังการยุบพรรค
 พรรคพลังประชาชน นำโดย เนวิน ชิดชอบ และสมาชิกพรรคไทยรักไทยส่วนมากที่ยังเหลืออยู่
 พรรคมัชฌิมาธิปไตย นำโดย สมศักดิ์ เทพสุทิน
 พรรคเพื่อแผ่นดิน นำโดย สุวิทย์ คุณกิตติ
 พรรครวมใจไทยชาติพัฒนา นำโดย สุวัจน์ ลิปตพัลลภ (เดิมเป็นพรรคชาติพัฒนา ก่อนจะยุบรวมกับไทยรักไทยในปี พ.ศ. 2548)
 พรรคเพื่อไทย นำโดย ศาสตราจารย์ ดร.สุชาติ ธาดาธำรงเวช (ภายหลังก่อนพรรคพลังประชาชนยุบในปี พ.ศ. 2551)

ดูเพิ่ม 
 ทักษิโณมิค
 บ้านเลขที่ 111

อ้างอิง

แหล่งข้อมูลอื่น 

พรรคการเมืองไทยในอดีต
พรรคไทยรักไทย
ไทยรักไทย
พรรคการเมืองไทยที่ถูกยุบพรรคในปี พ.ศ. 2550