นันโทปนันทสูตรคำหลวง
นันโทปนันทสูตรคำหลวง เป็นวรรณคดีพุทธศาสนา ในสมัยอยุธยา เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร (เจ้าฟ้ากุ้ง) ทรงพระนิพนธ์ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2279 ในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ โดยมีลักษณะคำประพันธ์เป็นร่ายยาว นำด้วยภาษาบาลี แล้วขยายเป็นร่าย สลับกันเรื่อยไปจนจบ มีจุดมุ่งหมายเพื่อเผยแผ่คำสั่งสอนทางพระพุทธศาสนา และก่อให้เกิดศรัทธาในพุทธศาสนา  โดยทรงนำเนื้อเรื่องมาจากคัมภีร์ทีฆนิกาย ชื่อ นันโทปนันทสูตร

ต้นฉบับ
ตัวต้นฉบับเอกสารโบราณเป็นหนังสือสมุดไทยขาวได้มาจากขุนวิทูรดรุณากร กรมศึกษาธิการ ทูลเกล้าฯ ถวายให้หอพระสมุดวชิรญาณ เมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2451

เนื้อหา 
เรื่องมีอยู่ว่า  ครั้งนั้น  พระพุทธองค์ทรงมีพุทธบัญชาให้พระมหาโมคคัลลานะเถระ ไปปราบพญานาค  อันมีนาม  นันโทปนันทะ ให้คลายทิฏฐิมานะลง   เมื่อพญานันโทปนันทะคลายทิฏฐิมานะลง  ได้แปลงร่างเป็นมาณพหนุ่ม  ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าและได้รับศีล 5 จากพระพุทธองค์  แต่ด้วยความที่ตนยังอยู่ในภูมิของกึ่งเทพกึ่งเดรัจฉาน จึงยังมิอาจยังให้เกิดการบรรลุธรรมได้  แต่ก็ยอมรับนับถือพระพุทธองค์ไปตลอดชีวิต

แสดงให้เห็นสุภาษิตว่า  ควรชนะคนไม่ดีด้วยความดี     คือ เราควรสอนให้คนพาลกลับเนื้อกลับตัวเป็นคนดี  มีดวงตาเห็นธรรม คือ  อริยสัจ เข้าสู่ความหลุดพ้น  สามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้

อ้างอิง

วรรณคดีไทย
วรรณกรรมศาสนาพุทธ
วรรณกรรมสมัยกรุงศรีอยุธยา