สวนสัตว์
สวนสัตว์ () คือ สถานที่จัดแสดงสัตว์ป่านอกถิ่นอาศัย โดยมีวัตถุประสงค์ในการรวบรวมสัตว์นานาชนิดไว้เพื่อประโยชน์ในการศึกษา และอำนวยบริการแก่ประชาชน รวมทั้งสองเสริมและจัดให้มีการบำรุงและผสมพันธุ์สัตว์ต่างๆ ไว้เพื่อมิให้สูญพันธุ์ โดยมีหน้าที่สำคัญคือ 1. การอนุรักษ์ 2. การวิจัย 3. การให้การศึกษา 4. การเป็นสถานที่สำหรับการพักผ่อนหย่อนใจแก่ประชาชน โดยมุ่งหวังให้ผู้เที่ยวชมเข้ามาเรียนรู้ชีวิตของสัตว์ป่าทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม สัตว์ปีก สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก และสัตว์น้ำ โดยเน้นให้เห็นสภาพความเป็นอยู่ตามถิ่นกำเนิด (Zoogeographic Theme), ตามสภาพแวดล้อมของ กลุ่มสัตว์ (Ecological Theme),  ตามพฤติกรรม (Behavioral Theme)

พัฒนาการของสวนสัตว์ 
ในอดีตสวนสัตว์จะเป็นส่วนหนึ่งของสวนของคหบดีหรือคนชั้นสูง ในการสะสมหรือรวบรวมสัตว์ที่หายากเพื่ออวดโชว์กันในแวดวงสังคมชั้นสูง ในยุโรปสวนสัตว์มักเป็นส่วนหนึ่งของพระราชอุทยานและตั้งอยู่ในเขตพระราชวัง เช่น พระราชวังเชินบรุนน์ ในออสเตรีย เดิมสวนสัตว์ในยุคแรกๆนี้ เป็นเพียงกรงหรือคอกกักขังสัตว์ ต่อมามีการรวมเข้ากับสวนหรืออุทยาน มีการปลูกต้นไม้ น้ำพุประดับตกแต่ง

จนปัจจุบันในหลายๆประเทศ ได้ปรับปรุงสวนสัตว์ที่มีอยู่เดิมให้มีสภาพแวดล้อมเหมาะกับสัตว์มากขึ้น ได้แก่ การสร้างคูน้ำ หรือรั้วที่กลมกลืนกับธรรมชาติ และเปิดให้ดูเป็นแหล่งศึกษาหาความรู้ เช่นเดียวกับ พิพิธภัณฑ์ นอกจากนี้ยังพัฒนาจนเป็นธุรกิจของสวนสัตว์ ในภาคเอกชนอาจจัดสร้างสวนสัตว์ที่มีการผสมผสานสวนสนุกหรือสวนที่มีการจัดแสดงอื่นๆเข้าด้วยกัน หรือแบ่งเป็นประเภทย่อยๆของสวนสัตว์ออกไป เช่น พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ สวนสัตว์กลางคืน สวนนก เป็นต้น

สวนสัตว์ในประเทศไทย มีหน่วยงานราชการ ชื่อ องค์การสวนสัตว์แห่งประเทศไทยดูแล โดยมีสวนสัตว์อยู่ภายใต้ความรับผิดชอบทั้งสิ้น 7 แห่ง คือ สวนสัตว์ดุสิต สวนสัตว์เปิดเขาเขียว สวนสัตว์เชียงใหม่ สวนสัตว์นครราชสีมา สวนสัตว์สงขลา สวนสัตว์อุบลราชธานี และสวนสัตว์ขอนแก่น

สวนสัตว์ในประเทศไทย

กรุงเทพมหานคร 
 พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำท้องฟ้าจำลอง
 สวนงูธนบุรี
 สวนงูสถานเสาวภา
 ซาฟารีเวิลด์
 สวนสัตว์พาต้า
 สวนสัตว์เพื่อนเดรัจฉาน
 บางกอก ซี ไลฟ์ โอเชียนเวิลด์
 สวนสัตว์ดุสิต (ปิดกิจการ 30 กันยายน พ.ศ. 2561)

กาญจนบุรี 
 สวนสัตว์ค่ายสุรสีห์
 สวนสัตว์เปิดซาฟารีปาร์ค

สวนสัตว์ในขอนแก่น 
 สวนสัตว์ขอนแก่น (สวนสัตว์เขาสวนกวาง)

จันทบุรี 
 สวนโลมาโอเอซิส ซีเวิลด์

ชลบุรี 
 ศูนย์อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล กองทัพเรือ (อำเภอสัตหีบ)
 สวนผีเสื้อสายทิพย์ (อำเภอศรีราชา)
 สวนสัตว์เปิดเขาเขียว
 สวนเสือศรีราชา (ปิดกิจการ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2564)
 อุทยานหินล้านปีและฟาร์มจระเข้พัทยา

เชียงใหม่ 
 เชียงใหม่ ไนท์ซาฟารี
 สวนสัตว์เชียงใหม่

นครปฐม 
 ลานแสดงช้างและฟาร์มจระเข้สามพราน
 สวนสัตว์เทศบาลนครปฐม

นครราชสีมา 
 ฟาร์มโชคชัย
 สวนสัตว์นครราชสีมา
 ไร่ปภัสรา

เพชรบูรณ์ 
 สวนสัตว์เปิดเขาค้อ

ภูเก็ต 
 สวนสัตว์คอกช้างกะตะซาฟารี
 สวนสัตว์ภูเก็ต

ราชบุรี 
 นิวแลนด์ สวนผึ้ง 
 เวเนโต้ สวนผึ้ง 
 สวนสัตว์เปิดเขาประทับช้าง

ลพบุรี 
 สวนสัตว์ลพบุรี

ศรีสะเกษ
 สวนสัตว์ศรีสะเกษ

สงขลา 
 สวนสัตว์สงขลา

สมุทรปราการ 
 ฟาร์มจระเข้และสวนสัตว์สมุทรปราการ

สมุทรสงคราม 
 สวนสัตว์วัดบางกุ้ง

สระแก้ว 
 สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าช่องกล่ำบน
 Nava Farm Village นาวาฟาร์มวิลเลจ เขาฉกรรจ์

สุพรรณบุรี 
 สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำบึงฉวากเฉลิมพระเกียรติ

อุบลราชธานี 
 สวนสัตว์อุบลราชธานี

สวนสัตว์ในประเทศต่างๆ

อ้างอิง

ดูเพิ่ม 
 องค์การสวนสัตว์

แหล่งข้อมูลอื่น 

 เว็บไซต์องค์การสวนสัตว์ ในพระบรมราชูปถัมภ์

สัตววิทยา