เซน
เซน (; ) เป็นนิกายในศาสนาพุทธฝ่ายมหายาน นับถือกันอย่างแพร่หลายในแถบเอเชียตะวันออก (จีน, ญี่ปุ่น, เกาหลี) 

คำว่า เซน เป็นชื่อภาษาญี่ปุ่นของคำว่า ฉาน ( แต้จิ๋วออกเสียงว่า เซี้ยง) ในภาษาจีน ที่มาจากคำว่า ธฺยาน ในภาษาสันสกฤตอีกทอดหนึ่ง (ตรงกับคำว่า ฌาน ในภาษาบาลี) ซึ่งหมายถึง การเพ่งอารมณ์จนใจแน่วแน่เป็นอัปปนาสมาธิ มีจิตที่สงบและประณีต

เซน มีต้นกำเนิดจากประเทศอินเดีย พัฒนาที่ประเทศจีน ก่อนที่จะถูกเผยแพร่มาสู่เกาหลีและเข้าสู่ประเทศญี่ปุ่น โดยได้รับอิทธิพลมาจากลัทธิขงจื๊อและลัทธิเต๋า ในช่วงระหว่างที่เผยแผ่มาสู่ญี่ปุ่น การฝึกตนของนิกายเซน เน้นที่การนั่งสมาธิเพื่อการรู้แจ้ง

ช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เซนยังได้เป็นปรัชญาในการดำรงชีวิต และรู้จักกันทั่วโลก โดยแสดงถึงแนวทางการใช้ชีวิต การทำงาน และศิลปะ

เซนยึดถือหลักปฏิบัติธรรมตามหลักของพระพุทธเจ้า ตามหลักของการฝึกสติ อริยสัจ 4 และมรรค 8 เซน ได้รับการยอมรับจากบุคคลที่ไม่ใช่พุทธศาสนิกชนโดยเฉพาะอย่างยิ่งบุคคลนอกทวีปเอเชีย ที่สนใจในเซนสามารถศึกษาและปฏิบัติธรรมได้ และได้เกิดนิกายสายย่อยออกมาที่เรียกว่าคริสเตียนเซน

วัฒนธรรมของชาวญี่ปุ่นที่ชาวต่างชาติรู้จักกันดี ได้แฝงเอาพุทธปรัชญา แบบเซนไว้อย่างแนบแน่น เช่น พิธีชงชา อิเคบานะ (การจัดดอกไม้แบบญี่ปุ่น) วิถีซามุไร คิวโด(การยิงธนูแบบญี่ปุ่น) แม้แต่แนวทางการเล่นโกะหรือหมากล้อมแบบญี่ปุ่น เป็นต้น

พระสังฆปริณายกในนิกายเซน 

ตามคติของนิกายเซน ถือว่าธรรมเนียมของนิกายนี้ได้รับการสืบทอดจากพระศากยมุนีพุทธเจ้า (釋迦牟尼佛) ผ่านทางพระอริยสงฆ์สาวกในสายของพระมหากัสสปะ โดยได้รับการถ่ายทอดธรรมะด้วยวิถีแห่ง "จิตสู่จิต" และรับมอบบาตร จีวร สังฆาฏิ ของพระพุทธเจ้าเป็นสัญลักษณ์สำคัญของตำแหน่ง จนมาถึงพระโพธิธรรมซึ่งเป็นผู้นำนิกายเซนจากอินเดียมาสู่จีน มีจำนวนทั้งสิ้น 28 องค์ ดังนี้
     
 พระมหากัสสปะ Móhējiāyè 摩訶迦葉
 พระอานนท์ Ānántuó 阿難陀
 พระศาณวาสะ Shāngnàhéxiū 商那和修
 พระอุปคุต Yōupójúduō 優婆掬多
 พระธฤตก Dīduōjiā 提多迦
 พระมิจกะ Mízhējiā 彌遮迦
 พระวสุมิตร Póxūmì 婆須密
 พระพุทธานันทิ Fútuónándī 浮陀難提
 พระพุทธมิตร Fútuómìduō 浮陀密多
 พระปารศวะ Pólìshīpó 婆栗濕婆
 พระปุณยยศัส Fùnàyèshē 富那夜奢
 พระอานโพธิ/พระอัศวโฆษะ Ānàpútí 阿那菩提 (นับถือว่าเป็นพระมหาโพธิสัตว์)
 พระกปิมละ Jiāpímóluó 迦毘摩羅
 พระนาคารชุนะ Lóngshù 龍樹 (นับถือว่าเป็นพระมหาโพธิสัตว์)
 พระอารยเทวะ Jiānàtípó 迦那提婆
 พระราหุลตะ Luóhóuluóduō 羅睺羅多
 พระสังฆนันทิ Sēngqiénántí 僧伽難提
 พระสังฆยศัส Sēngqiéshèduō 僧伽舍多
 พระกุมารตะ Jiūmóluóduō 鳩摩羅多
 พระศยต Shéyèduō 闍夜多
 พระวสุพันธุ Shìqīn 世親
 พระมโนรหิตะ Mónáluó 摩拏羅 
 พระหเกฺลนยศัส Hèlèyènàyèzhě 鶴勒夜那夜者
 พระสิงหโพธิ Shīzǐpútí 師子菩提
 พระวสิอสิต Póshèsīduō 婆舍斯多
 พระปุณยมิตร Bùrúmìduō 不如密多
 พระปรัชญาตาระ Bānruòduōluó 般若多羅
 พระโพธิธรรม Pútídámó 菩提達磨

หลังจากพระโพธิธรรมนำศาสนาพุทธนิกายเซนจากอินเดียเข้ามาสู่ประเทศจีนแล้ว จึงมีการสืบทอดธรรมและตำแหน่งพระสังฆนายกในจีนต่อมาอีก 6 องค์ (หนังสือบางแห่งนับว่ามี 7 องค์) ดังนี้

แหล่งข้อมูลอื่น 
 หมู่บ้านพลัม ประเทศไทย

นิกายในศาสนาพุทธมหายาน
ประเทศญี่ปุ่น