ทางรถไฟสายมรณะ
ทางรถไฟสายมรณะ (ทางรถไฟสายน้ำตก หรือ ทางรถไฟสายกาญจนบุรี เดิมเรียก ทางรถไฟสายพม่า) เป็นเส้นทางรถไฟสายหนึ่งที่เริ่มต้นจากสถานีชุมทางหนองปลาดุก อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี ผ่านจังหวัดกาญจนบุรี ข้ามแม่น้ำแควใหญ่ โดยสะพานข้ามแม่น้ำแคว ไปทางทิศตะวันตกจนถึงด่านเจดีย์สามองค์ เพื่อให้ถึงปลายทางที่เมืองตาน-พยูซะยะ ประเทศพม่า 

ในอดีตทางรถไฟสายมรณะมีความยาวจากหนองปลาดุกถึงสถานีตาน-พยูซะยะ รวม 415 กิโลเมตร แบ่งเป็นทางรถไฟที่อยู่ในเขตประเทศไทยประมาณ 303.95 กิโลเมตร และอยู่ในเขตพม่า 111.05 กิโลเมตร มีจำนวนสถานีทั้งหมด 37 สถานี ทางรถไฟสายนี้สร้างขึ้นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยใช้แรงงานเชลยศึกฝ่ายสัมพันธมิตรและกรรมกรชาวเอเชียที่กองทัพญี่ปุ่นเกณฑ์มาสร้าง เพื่อใช้เป็นเส้นทางยุทธศาสตร์ผ่านประเทศพม่า 

ปัจจุบันเส้นทางนี้ไปสุดปลายทางที่ป้ายหยุดรถไฟน้ำตกไทรโยคน้อย บ้านท่าเสา ระยะทางจากสถานีกาญจนบุรีถึงสถานีน้ำตกเป็นระยะทางประมาณ 77 กิโลเมตร การรถไฟแห่งประเทศไทยเปิดเดินรถบนเส้นทางนี้ทุกวัน และมีการจัดรถไฟขบวนพิเศษสายกรุงเทพฯ-น้ำตก ทุกวันเสาร์ อาทิตย์ และวันหยุดราชการ จุดที่นักท่องเที่ยวให้ความสนใจมากคือช่วงสะพานข้ามแม่น้ำแคว และช่วงโค้งมรณะ หรือช่วงระหว่างสถานีรถไฟลุ่มสุ่มและป้ายหยุดรถไฟถ้ำกระแซ ซึ่งเป็นช่วงที่มีการสร้างสะพานเลียบริมหน้าผาและแม่น้ำแควน้อย มีความยาวประมาณ 400 เมตร

ประวัติ 
ทางรถไฟสายมรณะ สร้างขึ้นในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยรัฐบาลญี่ปุ่น ขอยืมเงินจากรัฐบาลไทย จำนวน 4 ล้านบาท การก่อสร้างใช้เวลาในการสร้างเสร็จเพียง 1 ปี ตั้งแต่เดือนตุลาคม พ.ศ. 2485 ถึงเดือนตุลาคม พ.ศ. 2486 เพื่อใช้เป็นเส้นทางยุทธศาสตร์ผ่านประเทศพม่า หลังสงครามทางรถไฟบางส่วนถูกรื้อทิ้ง บางส่วนจมอยู่ใต้อ่างเก็บน้ำเขื่อนวชิราลงกรณ์ ทางรถไฟสายนี้ถือเป็นอนุสรณ์ให้รำลึกถึงเหตุการณ์สงครามในครั้งนั้น เนื่องจากน้ำพักน้ำแรงของการบุกเบิกก่อสร้าง เป็นของทหารเชลยศึกฝ่ายสัมพันธมิตร ที่กองทัพญี่ปุ่นเกณฑ์มา 

เหตุที่ทางรถไฟสายนี้ได้ชื่อว่า ทางรถไฟสายมรณะ ก็เพราะว่า ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 กองทัพญี่ปุ่นได้เกณฑ์เชลยศึกฝ่ายพันธมิตร ได้แก่ ทหารอังกฤษ อเมริกัน ออสเตรเลีย ฮอลันดาและนิวซีแลนด์ ประมาณ 61,700 คนและกรรมกรชาวชาวจีน ญวน ชวา มลายู พม่า อินเดีย อีกจำนวนมาก และคนไทยที่ถูกเกณฑ์เป็นทาสอีกนับแสนราย มาก่อสร้างทางรถไฟสายยุทธศาสตร์ เพื่อเป็นเส้นทางผ่านไปสู่ประเทศพม่า เพื่อลำเลียงอาวุธยุทโธปกรณ์ รวมทั้งกำลังพล เพื่อจะไปโจมตีพม่าและอินเดียต่อไป ซึ่งขณะนั้นเป็นดินแดนอาณานิคมของอังกฤษ เส้นทางช่วงหนึ่งจะต้องข้ามแม่น้ำแควใหญ่จึงต้องมีการสร้างสะพานขึ้น การสร้างสะพานและทางรถไฟสายนี้เต็มไปด้วยความยากลำบาก ความทารุณของสงครามและโรคภัยตลอดจนการขาดแคลนอาหาร ทำให้เชลยศึกจำนวนหลายหมื่นคนต้องเสียชีวิตลง  ทางรถไฟสายนี้สร้างเสร็จเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2486 และเปิดใช้ เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม ปีเดียวกัน 

หลังสิ้นสุดสงครามรัฐบาลไทยได้จ่ายเงินจำนวน 50 ล้านบาท เพื่อซื้อทางรถไฟสายนี้จากอังกฤษ และทำการซ่อมบำรุงบางส่วนของเส้นทางดังกล่าว เพื่อเปิดการเดินรถตั้งแต่สถานีหนองปลาดุกจนถึงสถานีน้ำตก โดยอยู่ในความดูแลของการรถไฟแห่งประเทศไทยจนถึงปัจจุบัน

เส้นทางรถไฟสายนี้เป็นอนุสรณ์ของโลกที่จารึกความโหดร้ายทารุณของสงครามโลกครั้งที่ 2 และเป็นอนุสรณ์แก่ผู้เสียชีวิตในสงครามด้วย

การท่องเที่ยว 
ทิวทัศน์ตลอดเส้นทางนี้สวยงามมาก โดยเฉพาะบริเวณถ้ำกระแซ ที่เส้นทางรถไฟจะลัดเลาะไปตามเชิงผาเลียบไปกับลำน้ำแควน้อย ปัจจุบันทางรถไฟสายนี้สุดปลายทางที่บ้านท่าเสาหรือสถานีน้ำตก ระยะทางจากสถานีกาญจนบุรีถึงสถานีน้ำตกเป็นระยะทางประมาณ 77 กิโลเมตร 

การรถไฟแห่งประเทศไทยเปิดบริการเดินรถไฟขบวนปกติ  -  ทุกวัน และจัดขบวนพิเศษสาย -  ทุกวันเสาร์ อาทิตย์ และวันหยุดราชการ

โครงการในอนาคต
เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2555 สำนักข่าวเอเอฟพีรายงานจากเมืองย่างกุ้งว่าทางการพม่าประกาศจะรื้อฟื้นเส้นทางรถไฟสายมรณะของไทย โดยนายอ่อง มิน รัฐมนตรีกระทรวงการรถไฟพม่าซึ่งรับผิดชอบโครงการ เผยว่าได้ศึกษาความเป็นไปได้ของการบูรณะเส้นทางรถไฟ ความยาว 105 กิโลเมตรจากด่านเจดีย์สามองค์ในพม่าไปยังเขตแดนไทย ซึ่งจะเริ่มต้นขึ้นในเดือนตุลาคมปีเดียวกันนี้ และทางการไทยได้รับปากที่จะให้ความช่วยเหลือ สำหรับการรื้อฟื้นเชื่อมต่อการเดินรถไฟข้ามแดนอีกครั้งแต่ยังไม่มีการเริ่มดำเนินการจากฝั่งไทย

รายชื่อสถานี

สถานีปัจจุบัน

สถานีสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 

  กม. 2 + 000 นับจากสถานี 
  กม. 5 + 180 นับจากสถานี 
  กม. 43 + 154 นับจากสถานี 
   กม. 139 + 050 นับจากสถานี 
   กม. 147 + 520 นับจากสถานี 
   กม.  155 + 030 นับจากสถานี 
   กม. 161 + 400 นับจากสถานี 
   กม.   167 + 660 นับจากสถานี 
   กม.  171 + 720 นับจากสถานี 
   กม.  180 + 530 นับจากสถานี
   กม.  190 + 480 นับจากสถานี
   กม.  197 + 750  นับจากสถานี
    กม.  208 + 110 นับจากสถานี 
   กม. 218 + 150 นับจากสถานี 
   กม.  229 + 140 นับจากสถานี 
    กม.  236 + 800 นับจากสถานี 
   กม. 244 + 190 นับจากสถานี 
    กม. 250 + 130 นับจากสถานี 
  
   กม.  262 + 580 นับจากสถานี (สถานีแก่งคอยท่า)
   กม. 273 + 060  นับจากสถานี 
    กม. 281 + 880  นับจากสถานี 
   กม. 294 + 020  นับจากสถานี 
    กม. 303 + 630  นับจากสถานี (สถานีจันการายา - ด่านพระเจดีย์สามองค์ฝั่งพม่า)

ระเบียงภาพ

สถานที่ที่เกี่ยวข้องกับทางรถไฟสายมรณะ 
 สะพานข้ามแม่น้ำแคว
 สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก 
 พิพิธภัณฑ์สงครามอักษะและเชลยศึก
 พิพิธภัณฑ์ทางรถไฟไทย-พม่า
 หอศิลป์และพิพิธภัณฑ์สงครามโลกครั้งที่ 2
 สุสานทหารสัมพันธมิตรช่องไก่
 ช่องเขาขาด
 กาญจนบุรี

อ้างอิง 
 กม. 80+096.55 จากสถานี

แหล่งข้อมูลอื่น 

 

สงครามแปซิฟิก
มรณะ
ทางรถไฟในจังหวัดกาญจนบุรี
ทางรถไฟในจังหวัดราชบุรี
สถานที่ท่องเที่ยวในจังหวัดกาญจนบุรี
 
ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
เส้นทางรถไฟที่เปิดทำการในปี พ.ศ. 2486
อาชญากรรมสงครามโลกครั้งที่สอง
ความสัมพันธ์ไทย–พม่า
เขตสงครามเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในสงครามโลกครั้งที่สอง
สิ่งก่อสร้างในอำเภอบ้านโป่ง
สิ่งก่อสร้างในอำเภอท่ามะกา
สิ่งก่อสร้างในอำเภอท่าม่วง
สิ่งก่อสร้างในอำเภอเมืองกาญจนบุรี
สิ่งก่อสร้างในอำเภอไทรโยค
สิ่งก่อสร้างในอำเภอทองผาภูมิ
สิ่งก่อสร้างในอำเภอสังขละบุรี