พิศมัย วิไลศักดิ์
พิศมัย วิไลศักดิ์ (เกิด 7 ธันวาคม พ.ศ. 2482) เป็นนักแสดงหญิงชาวไทย เจ้าของรางวัลเกียรติยศ "ดาราทองพระราชทาน" อีกทั้งยังมีผลงานร้องเพลงบันทึกแผ่นเสียง และยังเป็นครูสอนศิลปะการแสดง เจ้าของฉายา "ดาราเงินล้าน" และอีกฉายาในยุคหลังคือ "เบ็ตตี้ เดวิส เมืองไทย" มีผลงานการแสดงภาพยนตร์ราว 300 เรื่อง ตลอดระยะเวลากว่า 60 ปี
พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติจากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม ให้เป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์) ประจำปี พ.ศ. 2553

พิศมัย วิไลศักดิ์ มีผลงานการแสดงทั้งภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ และการร้องเพลงมาตลอดระยะเวลากว่า 60 ปี โดยผลงานภาพยนตร์ที่สร้างชื่อเสียง ได้แก่ การะเกด (2501), ดรรชนีนาง (2504), จำเลยรัก (2506), ใจเพชร (2506), ดวงตาสวรรค์ (2507), ลูกทาส (2507), มงกุฎเพชร (2508), พิมพิลาลัย (2508), ชุมทางเขาชุมทอง (2508), สาวเครือฟ้า (2508), ดาวพระศุกร์ (2509), โนห์รา (2509), เมขลา (2510), อาญารัก (2510), อกธรณี (2511), มาดามยี่หุบ (2525) เป็นต้น

ประวัติ 
พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้รับการยอมรับและการเคารพเรียก "มี้" จากทุกคนในวงการ "มี้" ย่อมาจาก "มามี้" ซึ่งหมายความว่า "แม่" เกิดเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2482 ที่ตรอกสุเหร่าวัดตองปุ ย่านบางลำพู จังหวัดพระนคร บิดาชื่อ นายหงวน วิไลศักดิ์ อาชีพค้าขาย มารดาชื่อ นางปุย วิไลศักดิ์ พิศมัยเป็นลูกกำพร้าตั้งแต่เด็กในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เนื่องจากบิดามารดาเสียชีวิตด้วยพิษจากสงคราม พิศมัยจึงได้รับการเลี้ยงดูอุปการะในวังหลวงโดยคุณครูจำเรียง พุทธประดับ (ศิลปินแห่งชาติ) ระหว่างปี พ.ศ. 2494-2498 โดยพิศมัยมักจะเรียกคุณครูจำเรียง พุทธประดับ ว่า “แม่ครู” ทำให้พิศมัยกับแม่ครูจำเรียงผูกพันใกล้ชิดกันสนิทสนมกันเป็นอย่างดี พิศมัยจบการศึกษาจากโรงเรียนบำรุงวิทยา และ วิทยาลัยนาฏศิลป์ กรมศิลปากร

พิศมัยเริ่มแสดงละครเรื่อง ราชาธิราช ขณะนั้นพิศมัยมีอายุเพียง 10 ปี แสดงเป็นตัวทหารยืนเสาธรรมดา ที่โรงละครเก่าติดกับกำแพงมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในปัจจุบัน) ต่อมาหลังจากพิศมัยเรียนจบจากโรงเรียนบำรุงวิทยา ก็ได้ก้าวเข้าสู่การเป็นดาราประจำโรงเรียนนาฏศิลป์ พิศมัยได้แสดงเป็นนางเอกละคร เรื่อง แว่นแก้ว ในขุนช้างขุนแผน ตอนพลายเพชรพลายบัวออกศึก ในปีต่อมาได้แสดงเป็นพระเอกโดยแสดงเป็นพระสังข์ ตอนหาปลา หลังจากนั้นเริ่มมีชื่อในการรำฉุยฉายพราหมณ์เป็นที่ขึ้นชื่อ 

พิศมัย วิไลศักดิ์ แสดงภาพยนตร์เรื่องแรกโดยการชักนำของนักเขียนชื่อดังคือ ศักดิ์เกษม หุตาคม (อิงอร) เมื่อช่วงปี พ.ศ. 2500 แสดงเป็นนางเอกเรื่อง การะเกด คู่กับ ลือชัย นฤนาท และ ชนะ ศรีอุบล เป็นที่รู้จักจากฉากรำฉุยฉายในเรื่อง ภาพยนตร์ฉายติดต่อกันประมาณ 2 เดือน ทำรายได้มากกว่า 2 ล้านบาท นับเป็นภาพยนตร์เรื่องหนึ่งที่ทำให้อุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทยเฟื่องฟู และทำให้พิศมัยแจ้งเกิดในฐานะนักแสดงในเวลาต่อมา และก้าวขึ้นการเป็นสู่นักแสดงชั้นนำของวงการบันเทิงไทยในช่วงยุค 50 และยุค 60 

พิศมัยได้แสดงภาพยนตร์ต่อมาอีกประมาณ 300 เรื่อง ได้แสดงทุกบทบาทและทุกเรื่องที่แสดงได้รับความนิยมจากผู้ชม จนเชิด ทรงศรี ตั้งฉายาให้ว่า "ดาราเงินล้าน" และแฟนคลับวัยรุ่นในยุคหลังก็ตั้งฉายาให้อีกว่าเป็น "เบ็ตตี้ เดวิส เมืองไทย" พิศมัยมีผลงานที่มีชื่อเสียงได้แก่เรื่อง สองฝั่งฟ้า (2503), ดรรชนีนาง (2504),  จำเลยรัก (2506),  ดวงตาสวรรค์ (2506), โนราห์ (2509)  ในจำนวนหลายเรื่องพิศมัยได้ใช้ความสามารถพิเศษในการรำไทย รับบทรำในเรื่องด้วย เช่น โนราห์ (2509), เมขลา (2510), สีดา (2511), หนึ่งนุช (2514), ค่าของคน (2514), สักขีแม่ปิง (2516), ระห่ำลำหัก (2518)

พิศมัย วิไลศักดิ์ มีผลงานบันทึกแผ่นเสียงเพลงแรกในปี พ.ศ. 2501 คือเพลง "การะเกด" ผลงานของ สุรัฐ พุกกะเวส และ สง่า อารัมภีร ในปี พ.ศ. 2504 ได้ขับร้องเพลง "หนาวตัก" เป็นเพลงประกอบในภาพยนตร์เรื่อง ดรรชนีนาง ประพันธ์ทำนอง โดย สมาน กาญจนผลิน และประพันธ์คำร้อง ศักดิ์เกษม หุตาคม (อิงอร) และในอีกหลายบทเพลงที่ได้รับความนิยมมากทำให้ได้รับเชิญให้ขึ้นแสดงคอนเสิร์ตช่วยการกุศลอยู่เนื่องๆ

ในปี พ.ศ. 2510 พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้รับพระราชทานรางวัลดาราทอง จากพระหัตถ์ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในฐานะผู้มีคุณสมบัติ 4 ประเภท คือ "ศรัทธา", "หน้าที่", "ไมตรี" และ "น้ำใจ" (ประเภท-นักแสดง) จัดโดย "สมาคมผู้สื่อข่าวบันเทิงแห่งประเทศไทย" ถือเป็นรางวัลพระราชทานที่จัดขึ้นครั้งเดียว ตามผลสำรวจ และความนิยมของประชาชน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2500-2510

ในปี พ.ศ. 2527 พิศมัย วิไลศักดิ์ ได้เริ่มแสดงละครโทรทัศน์เป็นครั้งแรกจาก เรื่อง “ห้องที่จัดไม่เสร็จ” แสดงทางช่อง 3 ต่อมาได้แสดงละครโทรทัศน์อีกกว่า 200 เรื่อง ในระยะหลัง พิศมัยจะรับงานแสดงละครทางโทรทัศน์ นอกจากงานแสดงแล้ว พิศมัยยังทำหน้าที่เป็นครูสอนศิลปะการแสดงให้กับนักแสดงอีกด้วย เช่น จินตหรา สุขพัฒน์, สันติสุข พรหมศิริ, ยุรนันท์ ภมรมนตรี ฯลฯ ในระยะหลัง พิศมัยวางมือทางด้านการสอนศิลปะการแสดงและส่งต่อให้กับ ทัศน์วรรณ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา เนื่องจากอายุที่มากขึ้น พิศมัยได้รับการยกย่องให้เป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์) ประจำปี พ.ศ. 2553

ชีวิตส่วนตัว 
พิศมัย วิไลศักดิ์ สมรสกับผู้กำกับภาพยนตร์ สุพรรณ พราหมณ์พันธุ์ และไม่มีบุตรด้วยกัน

ผลงานภาพยนตร์ 

 สวนสน (2515)
 นี่แหละรัก (2515)
 รักต้องห้าม (2515)
 นางฟ้าชาตรี (2515)
 อเวจีสีชมพู (2515)
 ส้มตำ (2516)
 บ้า (2516)
 สักขีแม่ปิง (2516)
 ซำเหมา (2516)
 กระสือสาว (2516)
 ชูชก กัณหา ชาลี (2516)
 ผาเวียงทอง (2516)
 แรงรัก (2516)
 ทิวาหวาม (2517)
 บุษบาขายรัก (2517)
 มัจจุราชสีน้ำผึ้ง (2517)
 แม่สาย (2517)
 ระห่ำลำหัก (2518)
 คุณครูคนใหม่ (2518)
 ตะบันไฟตะไลเพลิง (2518)
 ใจรัก (2518)
 โอ้ลูกรัก (2519)
 อ้อมอกพ่อ (2519)
 เสน่หาอาลัย (2519)
 นางสาวลูกดก (2519)
 ชาติอาชาไนย (2519)
 จักรวาลยอดรัก (2519)
 ดับสุริยา (2519)
 ความรักสีดำ (2519)
 ไอ้ควายเหล็ก (2520)
 เก้ายอด (2520)
 รักเลือกไม่ได้ (2520)
 โอ้มาดา (2520)
 กิเลสคน (2520)
 อย่าแหย่ฉลาม (2520)
 หัวใจที่ไม่อยากเต้น (2520)
 ตึ่งนั้ง (2521)
 ด่านนรก (2521)
 อะไรกันวะ (2521)
 คนหลายเมีย (2521)
 ผิดทางรัก (2521)
 รักเต็มเปา (2521)
 วัยอาละวาด (2521)
 หัวใจสีชมพู (2521)
 สตรีหมายเลข 0 (2521)
 ลืมเสียเถิดอย่าคิดถึง (2521)
 วัยรุ่นจอมคะนอง (2521)
 เสือสิงห์กระทิงแรด (2521)
 แม่ยอดสร้อยพ่อยอดแซว (2521)
 ลูกทุ่งปืนคด (2521)
 สิงห์สะเปรอะ (2521)
 เพลงรักเพื่อเธอ (2521)
 พ่อเสือลูกสิงห์ (2521)
 วัยรัก (2521)
 ลูกโดด (2521)
 กำนันช้อง (2522)
 อาญานรก (2522)
 ดอกไม้ร่วงที่แม่ริม (2522)
 พ่อหม้ายลูกติด (2522)
 จิ๊กกี๋ก็มีหัวใจ (2522)
 ผู้หญิงมือสอง (2522)
 พรุ่งนี้ก็สายเกินไป (2522)
 ปริศนาแห่งหัวใจ (2522)
 ไร้เสน่หา (2522)
เลือดทมิฬ (2522)
 ผมรักคุณ (2522)
 มนต์เพลงลูกทุ่ง (2522)
 บัณฑิตเหลือแดน (2522)
 รอยลิขิต (2522)
 หัวใจที่จมดิน (2522)
 หนึ่งน้องนางเดียว (2523)
 ผิดหรือที่จะรัก (2523)
 รุ้งเพชร (2523)
 ไอ้ขุนเพลง (2523)
 หยาดพิรุณ (2523)
 บัวสีน้ำเงิน (2523)
 หงส์หยก (2523)
 ทายาทลูกทุ่ง (2523)
 ดอกฟ้าและโดมผู้จองหอง (2524)
 ยอดรักผู้กอง (2524)
 ค่าน้ำนม (2524)
 ศรีธนญชัย (2524)
 กำแพงหัวใจ (2524)
 คุณหญิงพวงแข (2524)
 ดาวพระศุกร์ (2524)
 รักครั้งสุดท้าย (2524)
 ล.ลิงจับหลัก (2524)
 เสือเฒ่าสิงห์หนุ่ม (2524)
 พันท้ายนรสิงห์ (2525)
 นักฆ่าจากเจ้าพระยา (2525)
 เล็บครุฑ 78 (2525)
 มาดามยี่หุบ (2525)
 เต้าฮวยเกศทิพย์ (2525)
 ลูกสาวนักเลง (2525)
 ตามรักตามฆ่า (2525)
 แม่หอยหลอด (2525)
 รักข้ามรุ่น (2525)
 สมิงจ้าวท่า (2525)
 เหนือชีวิต (2525)
 กระสือ (2525)
 นี่หรือมนุษย์ (2525)
 มัจจุราชสีน้ำผึ้ง (2525)
 พญายมพนมรุ้ง (2526)
 พระจันทร์เปลี่ยนสี (2526)
 เจ้าสาวนักเลง (2526)
 นักเลงข้าวนึ่ง (2526)
 ยอดอนงค์ (2526)
 โนรี (2526)
 ไอ้เก่ง (2526) 
 ยูงรำแพน (2526)
 หัวใจทมิฬ (2526)
 มายาพิศวาส (2526)
 เกียรติศักดิ์ทหารเสือ (2526)
 เงิน เงิน เงิน (2526)
 สาลิกาลิ้นทอง (2527)
 ดอกรักบานหลังฝน (2527)
 ไอ้หม่าลูกแม่ (2527)
 รัศมีแข (2527)
 มังกรลายไทย (2527)
 รอยไม้เรียว (2527)
 อีแต๋น ไอเลิฟยู (2527)
 สิงห์รถบรรทุก 2 (2527)
 แพแตก (2527)
 บ้านสาวโสด (2527)
 น.ส. ลูกหว้า (2527)
 สเว็ตเตอร์สีแดง (2527)
 ซากุระ (2527)
 ถามหาความรัก (2527)
 มือปราบหนวดเหล็ก (2527)
 นักรบประจัญบาน (2527)
 ถล่มด่านปืน (2527)
 วัยแสบ (2527)
 แตนป่าแตก (2527)
 วันนั้นคงมาถึง (2527)
 มดตะนอย (2527)
 หัวใจทะลุดิน (2527)
 ฟ้ากำหนด (2528)
 ผู้ใหญ่ลีกับนางมา (2528)
 ผู้การเรือเร่ (2528)
 รักสองต้องห้าม (2528)
 รักสอง เมีย ต้องห้าม (2528)
 มาธาดอร์จอมเพี้ยน (2528)
 ฝน (2528)
 หอใหม่ (2528)
 เดือนเสี้ยว (2528)
 สองพี่น้อง (2528)
 ดวงใจกระซิบรัก (2529)
 เมียแต่ง (2529)
 ท่านชายกำมะลอ (2529)
 พ่อจอมยวน แม่จอมยุ่ง (2529)
 ขบวนการคนใช้ (2529)
 สองคนสองคม (2529)
 รักทรมาน (2530)
 วงศาคณาญาติ (2530)
 คาวน้ำผึ้ง (2530)
 เหตุเกิดที่ห้องไอซียู (2530)
 ผู้หญิงคนนั้นไม่ใช่ผี (2530)
 วิญญาณรักคลั่งสวาท (2530)
 กว่าจะรู้เดียงสา (2530)
 ฟ้าสีทอง (2530)
 สะใภ้เถื่อน (2530)
 นักสู้ปาฏิหาริย์ (2530)
 รักด้วยชีวิต (2531)
 หน่วยล่าสังหาร (2531)
 มนต์รักเพลงทะเล้น (2531)
 อยากจะแบ่งหัวใจให้เป็นสอง (2531)
 หนองบัวแดง (2531)
 เหยื่ออารมณ์ (2531)
 วิมานเสน่หา (2531)
 ผัวใครก็ช่าง (2531)
 งามงอน (2531)
 เสน่หา (2531)
 เรือนแพ (2533)
 ก่อนจะสิ้นลมหนาว (2533)
 บ้านเล็กบุกบ้านใหญ่ (2533)
 ความรักไม่มีชื่อ (2533)
 คนละวัยอลวน (2533)
 โกย (2533)
 แม่ผัว (2536)
 ผ่าโลกเพลงลูกทุ่ง (2536)
 เธอของเรา ของเขา หรือของใคร (2536)
 มาดามยี่หุบ ภาค 2 (2537)
 เพลงรัก ลูกสาวกำนัน (2538)
 กำแพง (2542)
 สุริโยไท (2544)
 ตำนานกระสือ (2545)
 สังหรณ์ (2546)
 ลูกทุ่งซิกเนเจอร์ (2559)

ละครโทรทัศน์

ซิทคอม 
 2534 3 หนุ่ม 3 มุม (ช่อง 7) รับบทเป็น ป้าดา
 2543 ระเบิดเถิดเทิง ตอน พระคุณแม่ (ช่อง 5)
 2548 เป็นต่อ ตอน คุณป้ามหาภัย (ช่อง 3) รับบทเป็น ป้าของเป็นต่อกับพอใจ
 2548 ระเบิดเถิดเทิง ตอน คุณแม่มาแว้ว (ช่อง 5)
 2548 - 2549 บางรักซอย 9 ตอน ผีร้านเค้ก,ตอน นางซิน,ตอน นาทีชีวิต,ตอน พี่เต้ย (ช่อง 9) รับบทเป็น พิไล​ (ป้าพี่เต้ย)​
 2550 - 2559 ผู้กองเจ้าเสน่ห์ (ช่อง 3) รับบทเป็น พิศมัย กำธรเจริญ / ป้าใหม่
 2556 บ้าบอคอแตก (ไทยพีบีเอส) รับบท ย่านง
 2561 สุภาพบุรุษสุดซอย (ช่องวัน 31) รับบทเป็น เจ๊รัตน์
 2563 3 หนุ่ม 3 มุม x2 (ช่องวัน 31) รับบทเป็น ป้าดา

ละครสั้น 
 ละครเฉลิมพระเกียรติสั้น พระบารมีปกเกล้า 2533
 มินิซีรีส์หัวใจทองคำ ตอน แก๊งลักเด็ก 2538

รางวัล 
 นักแสดงนำหญิงยอดเยี่ยม
 รางวัลตุ๊กตาทอง ครั้งที่ 6 ประจำปี พ.ศ. 2506 - ดวงตาสวรรค์
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 5 ประจำปี พ.ศ. 2524 - ค่าน้ำนม (เข้าชิง)
 รางวัลสุพรรณหงส์ทองคำ ครั้งที่ 1 ประจำปี พ.ศ. 2521 - ไร้เสน่หา

 นักแสดงประกอบหญิงยอดเยี่ยม
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 7 ประจำปี พ.ศ. 2526 - เงิน เงิน เงิน
 รางวัลพระราชทานพระสุรัสวดี ครั้งที่ 23 ประจำปี พ.ศ. 2542 - กำแพง

 รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 15 รางวัลนักแสดงสนับสนุนหญิงดีเด่น จากละคร ไม้เมือง พ.ศ. 2543

 รางวัลเมขลา ครั้งที่ 14  ปี 2537 สาขานักแสดงประกอบหญิงดีเด่น จากละคร เรื่อง ปีกมาร

 รางวัลสุพรรณเกียรติยศ ในฐานะที่อุทิศตนให้กับวงการภาพยนตร์ไทยและสังคมสม่ำเสมอ บุคคลในวงการให้การยอมรับ และมีจิตวิญญาณรักวงการบันเทิง ในฐานะ บุคคลเกียรติยศ ในงานประกาศผลรางวัลสุพรรณหงส์ ประจำปี พ.ศ. 2550 วันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551

 ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์และละครโทรทัศน์-นักแสดง) ประจำปี พ.ศ. 2553

 รางวัลพระราชทาน "บันเทิงเทิดธรรม"  รางวัลไนน์เอ็นเตอร์เทน อวอร์ดส์ ครั้งที่ 4 ประจำปี พ.ศ. 2553

 รางวัลโทรทัศน์ทองคำ ครั้งที่ 25 รางวัลเกียรติยศคนทีวี ประจำปี พ.ศ. 2553

 รางวัลภาพยนตร์ไทย ชมรมวิจารณ์บันเทิง ครั้งที่ 22รางวัลเกียรติยศแห่งความสำเร็จ (Lifetime Achievement Award) ประจำปี พ.ศ. 2556

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ 
 พ.ศ. 2554 -  เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์ ชั้น จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ (จ.ภ.)

อ้างอิง 

 หนึ่งเดียว, ประวัติการณ์ที่สุดหนังไทย, www.popcornmag.com, 2549, ISBN 974-94228-8-0
 ท่านขุน บุญราศรี, มิตร ชัยบัญชา พระเอกตลอดกาล, โกเมนเอก, 2548, ISBN 974-93603-9-7

แหล่งข้อมูลอื่น 
 ประวัติของ พิศมัย วิไลศักดิ์
 งานในวงการบันเทิง 
 ศิลปินแห่งชาติศิลปะการแสดง 

ศิลปินแห่งชาติ
ชาวไทยเชื้อสายจีน
ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.
บุคคลจากสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์
นักแสดงภาพยนตร์หญิงชาวไทย
นักแสดงละครโทรทัศน์หญิงชาวไทย
ผู้มีชื่อเสียงทางโทรทัศน์ชาวไทย
นักแสดงหญิงชาวไทยในศตวรรษที่ 20
นักแสดงหญิงชาวไทยในศตวรรษที่ 21
บุคคลจากเขตพระนคร