สุดสาคร
สุดสาคร คือ ตัวละครในเรื่องพระอภัยมนีโดยสุดสาครเป็นลูกของพระอภัยมณีกับนางเงือกที่ช่วยเหลือพระอภัยมณีหนีมายังเกาะแก้วพิสดาร สุดสาครเกิดที่เกาะแก้วพิสดารและอยู่เติบโตกับพระฤๅษี เมื่อโตขึ้นสุดสาครจึงออกตามหาพ่อ โดยมีม้านิลมังกรเป็นพาหนะ
"แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์         มัน
แสนสุดลึกล้ำเหนือกำหนด
 ถึงเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด       ก็ไม่
คดเหมือนหนึ่งในน้ำใจคน
 มนุษย์นี้ที่รักอยู่สองสถาน          บิดามารดารักมักเป็นผล
 ที่พึ่งหนึ่งพึ่งได้แต่กายตน          เกิด
เป็นคนคิดเห็นจึงเจรจาฯ"
เป็นบทกลอนที่ทำให้สุนทรภู่ต้องบวชเพื่อลี้ภัยทางการเมือง ไปยังวัดอนงค์คาราม
เป็นนิยายแทนแฝงสัญลักษณ์ทางการเมือง

ประวัติสุดสาคร 
ณ เกาะแก้วพิสดาร นางเงือกได้ให้กำเนิดบุตรชายที่เกิดจากพระอภัยมณี ชื่อ สุดสาคร พระฤๅษีที่อยู่ในเกาะแก้วพิสดารได้เลี้ยงดูและสั่งสอนวิชาต่างๆ ให้สุดสาคร  สุดสาครจึงออกเดินทางตามหาพระบิดา  ที่ออกจากเกาะแก้วพิสดารไป โดยมีสัตว์พาหนะคู่ใจ คือ ม้านิลมังกร ทั้งสองได้หลงไปในเกาะผีสิง จึงต้องต่อสู้กับพวกผีทั้งหมดในเกาะเป็นเวลานานพอสมควร จนเกือบจะเสียท่า แต่ก็รอดมาได้ด้วยความช่วยเหลือจากพระฤๅษีเกาะแก้วพิสดาร  

หลังจากนั้นสุดสาครได้เดินทางต่อจนพบกับชีเปลือย และถูกชีเปลือยล่อลวงเอาม้านิลมังกรและไม้เท้าวิเศษจนถูกผลักตกหน้าผา เดชะบุญที่สุดสาครไม่ตายจึงกลับมาชิงไม้เท้าวิเศษคืนไปได้ที่เมืองแห่งหนึ่ง เจ้าเมืองแห่งนั้นได้รับอุปการะสุดสาครไว้เป็นลูกบุญธรรม จนสุดสาครโตขึ้น จึงออกเดินทางตามหาพระบิดาต่อ โดยครั้งนี้เจ้าเมืองการเวกให้เสาวคนธ์และหัสชัยซึ่งเป็นพระโอรสและพระธิดาของพระองค์ พร้อมทั้งกองเรือรบจำนวนหนึ่งออกเดินทางไปกับสุดสาครด้วย  ระหว่างทางกองเรือของสุดสาครถูกฝูงผีเสื้อยักษ์โจมตีและจับตัวเอาเสาวคนธ์และหัสชัยไป สุดสาครติดตามไปสังหารผีเสื้อยักษ์และชิงตัวทั้งสองคนกลับคืนมาได้สำเร็จและเดินทางออกตามหาพระบิดาต่อไป

วัฒนธรรมสมัยนิยม 
เรื่องราวของสุดสาครได้นำมาถ่ายทอดในสื่อต่างๆคือ
 ภาพยนตร์การ์ตูนสุดสาคร (พ.ศ. 2522)
 การ์ตูนแอนเนมิชั่นชุดสุดสาคร
 ภาพยนตร์สุดสาคร (พ.ศ. 2549)

ดูเพิ่ม 
 พระอภัยมณี

ตัวละครในพระอภัยมณี